Konu anlatımı
Kişileri sandalyelere, nöbetleri günlere ya da aileleri katlara yerleştiren sorular aynı akıl yürütmeyle çözülür. Bu alt başlıkta koşulları sayısal ilişkilere çevirmeyi, en kısıtlayıcı bilgiden başlamayı, durumları ayırmayı ve “kesinlikle doğru” ile “olabilir” sorularını ayırt etmeyi göreceksin.
Koşulları sayılara çevirmek
Yerler numaralıysa her kişiye bir numara verilir ve koşullar bu numaralar arasındaki ilişkilere çevrilir. Soldan sağa numaralı sandalyelerde “Bora, Ece'nin hemen sağındadır” ifadesi Bora'nın numarasının Ece'ninkinden 1 fazla olması, “Ali ile Can arasında iki kişi vardır” ifadesi ise numaraları arasındaki farkın 3 olması demektir.
“Deniz, Ece'nin solundaki sandalyelerden birindedir” ifadesi yalnızca Deniz'in numarasının daha küçük olduğunu söyler; hemen yanında olduğunu söylemez. Gün ve kat sorularında da aynı çeviri yapılır: pazartesiye 1, salıya 2 ya da en alt kata 1 numarası verilir.
En kısıtlayıcı bilgiden başlamak
Önce kesin yer veren bilgiler (“Can 3 numaradadır”), sonra az seçenek bırakan bilgiler (“Ada uçlardan birindedir”, “Bora ile Ece yan yana oturur”) kullanılır. Yan yana olması istenen iki kişiyi bir blok gibi düşünmek olası yerleri hızla listelemeni sağlar: 5 sandalyede yan yana iki yer (1, 2), (2, 3), (3, 4) ve (4, 5) olmak üzere dört tanedir. Bir koşul başka bir koşulun seçeneklerini daraltıyorsa ikisini birlikte kullan.
Durum ayırma ve soru türleri
Seçenek kaldığında her durum ayrı ayrı sonuna kadar götürülür; bir koşulla çelişen durum elenir. Geriye tek bir düzen kalırsa her şey kesinleşmiştir.
Birden çok düzen kalırsa soru türüne bakılır: bütün düzenlerde doğru olan ifade kesinlikle doğrudur; en az bir düzende doğru olan ifade doğru olabilir; hiçbir düzende doğru olmayan ifade için “olamaz” denir. Bu yüzden tek bir düzen bulup durmak, “kesinlikle” sorularında yanlış cevaba götürebilir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Arda, Burak, Ceyda, Damla ve Efe pazartesiden cumaya her gün biri olmak üzere nöbet tutmuştur. Ceyda, Arda'nın hemen ertesi günü nöbet tutmuştur. Burak ile Damla ardışık günlerde nöbet tutmamıştır. Efe pazartesi ya da cuma günü nöbet tutmuştur. Damla, Arda'dan önceki bir günde nöbet tutmuştur. Burak cuma günü nöbet tutmamıştır. Buna göre perşembe günü kim nöbet tutmuştur?
Çözüm. Efe için iki durum vardır. Efe pazartesi tutmuşsa Arda çarşamba ya da perşembedir. Arda çarşamba ise Ceyda perşembe, Damla salı olur ve Burak cumaya kalır; bu, son koşula aykırıdır. Arda perşembe ise Ceyda cuma olur, Burak ile Damla salı ve çarşambayı paylaşır ve ardışık olurlar. Öyleyse Efe cuma tutmuştur. Kalan pazartesi–perşembe günlerinde Arda salı ya da çarşamba olabilir. Arda çarşamba olursa Burak ile Damla pazartesi ve salıyı paylaşır, yine ardışık olurlar. Arda salı, Ceyda çarşamba, Damla pazartesi ve Burak perşembedir. Perşembe günü Burak nöbet tutmuştur.
Örnek 2. Beş katlı bir apartmanın her katında bir aile oturur; katlar aşağıdan yukarıya 1'den 5'e numaralanmıştır. Kaya ailesi, Demir ailesinin iki kat üstündedir. Aslan ailesi, Kaya ailesinden daha üst bir kattadır. Bulut ve Ceylan aileleri ardışık katlarda oturmaz. Ceylan ailesi, Bulut ailesinden daha üst bir kattadır. I. Demir ailesi 3. kattan aşağıda oturur. II. Aslan ailesi en üst katta oturur. III. Ceylan ailesi 2. katta oturur. Bu ifadelerden hangileri kesinlikle doğrudur, hangileri doğru olabilir, hangileri olamaz?
Çözüm. Aslan, Kaya'dan yukarıda olduğu için Kaya en çok 4. kattadır; Demir de 1. ya da 2. kattadır. Demir 1, Kaya 3 ise Aslan 4 ya da 5 olur; Bulut 2'de, Ceylan kalan üst katta oturur. Demir 2, Kaya 4 ise Aslan 5'tedir; Bulut 1'de, Ceylan 3'te oturur. Üç düzen vardır. I üç düzende de doğrudur, kesinlikle doğrudur. II iki düzende doğru, birinde yanlıştır; doğru olabilir. III hiçbir düzende doğru değildir; olamaz.
Sık yapılan hatalar
- “Solunda” ile “hemen solunda” ifadelerini aynı sanmak.
- Seçenek kaldığında yalnızca bir durumu deneyip öbür durumları incelememek.
- “Kesinlikle doğru” sorusunda yalnızca bir düzende doğru olan ifadeyi seçmek.
- Koşulları yer numaraları arasındaki ilişkilere çevir.
- En kısıtlayıcı bilgiden başla; yan yana olanları blok gibi düşün.
- Bütün düzenleri bul, sonra soru türüne göre karşılaştır.