Konu anlatımı
Tablolar, çok sayıda bilgiyi satırlar ve sütunlar hâlinde düzenli biçimde sunar. Bir okuldaki sınıfların kız ve erkek öğrenci sayıları, bir mağazanın ürün bazında satışları ya da bir sınavın ders bazında sonuçları tablolarla verilebilir. Bu alt başlıkta tabloyu doğru okumayı, eksik hücreleri toplamlardan bulmayı ve tablodaki verilerle oran ve yüzde hesaplamayı öğreneceksin.
Satır, sütun ve hücre
Bir tabloda her satır bir kategoriyi, her sütun başka bir özelliği gösterir; bir hücre bu ikisinin kesişimidir. Bir okulun 9. sınıflarına ait tabloda satırlar şubeleri, sütunlar kız ve erkek öğrenci sayılarını gösteriyorsa 9-B satırı ile kız sütununun kesişimi 9-B'deki kız öğrenci sayısıdır. Hücreyi okurken satırı ve sütunu parmağınla izlemek basit ama etkili bir yoldur.
İki yönlü tablo ve toplamlar
İki yönlü tablolarda her satırın ve her sütunun toplamı ayrı bir bilgi verir. Bütün hücrelerin toplamı, satır toplamlarının toplamına ve sütun toplamlarının toplamına eşittir; bu eşitlik eksik hücreleri bulmayı sağlar. 32 kişilik bir sınıfı cinsiyete ve gözlük kullanımına göre gösteren bir tablo düşün:
- Sınıfta 18 kız ve 14 erkek vardır; gözlüklü 12 öğrencinin 5'i kızdır.
- Gözlüklü erkek sayısı 12 − 5 = 7'dir.
- Gözlüksüz kız sayısı 18 − 5 = 13'tür.
- Gözlüksüz erkek sayısı 32 − 12 − 13 = 7'dir. Kontrol: Erkekler 7 + 7 = 14.
Tablodan oran ve yüzde
Tablo sorularında “yüzde kaçı” sorusunun bütününü dikkatle seçmelisin. “Gözlüklülerin yüzde kaçı kızdır?” sorusunda bütün gözlüklülerdir ve oran 5/12'dir. “Kızların yüzde kaçı gözlüklüdür?” sorusunda bütün kızlardır ve oran 5/18'dir. Aynı hücre, farklı bütünlere göre farklı oranlar verir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir kırtasiyenin üç aylık satış tablosunda kalem satışları ocakta 120, şubatta 150, martta 130; defter satışları ocakta 30, şubatta 40, martta 30 adettir. Üç ayda satılan defterler toplam satışların yüzde kaçıdır? Hangi ayda kalem satışının defter satışına oranı en büyüktür?
Çözüm. Üç ayda 400 kalem ve 100 defter, toplam 500 ürün satılmıştır; defterlerin payı 100/500 = %20'dir. Kalem-defter oranları ocakta 120/30 = 4, şubatta 150/40 = 3,75, martta 130/30 ≈ 4,33'tür. Oran en büyük mart ayındadır.
Örnek 2. 36 kişilik bir sınıfta 20 kız ve 16 erkek öğrenci vardır. Satranç kulübüne üye olan 15 öğrencinin 9'u erkektir. Kulübe üye olmayan kız öğrenci sayısı kaçtır? Kızların yüzde kaçı kulübe üyedir?
Çözüm. Kulüpteki kızlar 15 − 9 = 6 kişidir. Kulübe üye olmayan kızlar 20 − 6 = 14 kişidir. Kızların yüzde kaçı sorulduğu için bütün kızlardır: 6/20 = %30. Bütünü kulüp üyeleri alsaydın 6/15 = %40 bulurdun; bu, başka bir sorunun cevabıdır.
Sık yapılan hatalar
- Satır ile sütunu karıştırıp yanlış hücreyi okumak.
- Yüzde sorusunda bütünü yanlış seçmek.
- Eksik hücreyi bulduktan sonra satır ve sütun toplamlarıyla kontrol etmemek.
- Hücre, satır ile sütunun kesişimidir.
- Satır toplamlarının toplamı = sütun toplamlarının toplamı = genel toplam.
- “Yüzde kaçı” sorusunda önce bütünü belirle.