Konu anlatımı
Elektrik, su ya da doğal gaz faturaları çoğu zaman bir tarife tablosuna göre hesaplanır: sabit bir abonelik ücreti, tüketime göre değişen birim fiyatlar ve bazen bunların üzerine eklenen vergiler. Bu alt başlıkta tarife tablolarını okumayı, kademeli tarifelerde faturayı hesaplamayı ve fatura tutarından tüketimi geri bulmayı öğreneceksin.
Sabit ücret ve birim fiyat
En basit tarifede fatura = sabit ücret + tüketim·birim fiyattır. Aylık sabit ücreti 50 TL, metreküp fiyatı 20 TL olan bir su tarifesinde 12 m³ su kullanan bir ailenin faturası 50 + 12·20 = 290 TL'dir. Fatura tutarı verilip tüketim sorulursa önce sabit ücret çıkarılır, sonra kalan birim fiyata bölünür: 410 TL'lik fatura (410 − 50) ÷ 20 = 18 m³ tüketimi gösterir.
Kademeli tarifeler
Bazı tarifelerde birim fiyat tüketim arttıkça değişir; tüketim kademelere bölünür ve her kademedeki tüketim o kademenin fiyatıyla hesaplanır. Bir elektrik tarifesinde ilk 150 kWh için kWh başına 2 TL, 150 kWh üzerindeki tüketim için kWh başına 3 TL alınıyorsa 220 kWh tüketen bir evin faturası 150·2 + 70·3 = 300 + 210 = 510 TL'dir. Bütün tüketimi yüksek fiyattan hesaplamak (220·3 = 660 TL) sık yapılan bir hatadır.
- Tüketimi kademelere böl.
- Her kademedeki tüketimi o kademenin fiyatıyla çarp.
- Sabit ücret varsa ekle; soruda vergi tanımlanmışsa en son, tanımlandığı tutara uygula.
Faturadan tüketimi bulmak
Kademeli tarifede fatura verilip tüketim soruluyorsa önce ilk kademenin tamamen kullanılıp kullanılmadığına bakılır. Önceki tarifede ilk kademenin tamamı 150·2 = 300 TL tutar. 390 TL'lik bir fatura bunu aştığı için fazlası olan 90 TL ikinci kademeden gelir ve 90 ÷ 3 = 30 kWh demektir; tüketim 150 + 30 = 180 kWh'tır. Fatura 300 TL'den az olsaydı bütün tüketim ilk kademede kalırdı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir su tarifesinde aylık sabit ücret 40 TL'dir. İlk 10 m³ için metreküp başına 15 TL, 10 m³ üzerindeki tüketim için metreküp başına 25 TL alınıyor. 16 m³ su kullanan bir ailenin faturası kaç TL'dir? Faturası 365 TL gelen bir ailenin tüketimi kaç m³'tür?
Çözüm. 16 m³ için ilk kademe 10·15 = 150 TL, ikinci kademe 6·25 = 150 TL'dir; sabit ücretle fatura 40 + 150 + 150 = 340 TL olur. 365 TL'lik faturada sabit ücret çıkarılınca 325 TL kalır. İlk kademe 150 TL tutar; kalan 175 TL ikinci kademeden 175 ÷ 25 = 7 m³ demektir. Tüketim 10 + 7 = 17 m³'tür.
Örnek 2. İki elektrik tarifesi karşılaştırılıyor. A tarifesinde sabit ücret yok ve kWh başına 2,5 TL; B tarifesinde aylık sabit ücret 120 TL ve kWh başına 1,7 TL alınıyor. Ayda kaç kWh'ten fazla tüketen biri için B tarifesi daha ucuzdur?
Çözüm. x kWh tüketen biri A tarifesinde 2,5x, B tarifesinde 120 + 1,7x TL öder. Tutarlar 2,5x = 120 + 1,7x iken eşittir: 0,8x = 120 ve x = 150. B'nin birim fiyatı daha düşük olduğu için 150 kWh'ten sonra B tarifesi daha ucuzdur.
Sık yapılan hatalar
- Kademeli tarifede bütün tüketimi tek bir fiyatla hesaplamak.
- Fatura tutarından tüketime giderken sabit ücreti çıkarmayı unutmak.
- Vergiyi sorunun tanımladığından farklı bir tutara uygulamak.
- Fatura = sabit ücret + her kademedeki tüketim·kademe fiyatı.
- Tüketimi bulurken önce sabit ücreti çıkar, sonra kademeleri sırayla doldur.
- İki tarifeyi karşılaştırırken önce eşitlik noktasını bul.