Konu anlatımı
Sütun grafiği, kategorilere ait değerleri yan yana dikdörtgenlerle göstererek karşılaştırmayı kolaylaştırır. Bu alt başlıkta sütun grafiğinden değer okumayı, kategoriler arasında fark ve oran hesaplamayı, iki veri grubunu birlikte gösteren grafikleri yorumlamayı ve eksik bir sütunu verilen bilgiden bulmayı öğreneceksin.
Değer okuma ve ölçek
Sütunun yüksekliği dikey eksendeki ölçeğe göre okunur. Dikey eksen 0'dan başlayıp 10'ar 10'ar artıyorsa 3,5 bölme yüksekliğindeki bir sütun 35 değerindedir. Eksen 0'dan başlamıyorsa sütun boyları değerlerle orantılı olmaz; bu yüzden iki sütunun boy oranından değer oranı çıkarmadan önce eksenin başlangıcına bak.
Karşılaştırma, toplam ve ortalama
Bir fırının pazartesiden cumaya sattığı simit sayıları sütun grafiğinde şöyle gösterilmiş olsun:
- Pazartesi 120, salı 150, çarşamba 90, perşembe 180, cuma 160.
- En çok satış perşembe, en az satış çarşamba günüdür; perşembe satışı çarşambanın 2 katıdır.
- Haftalık toplam 700, günlük ortalama 700 ÷ 5 = 140'tır.
- Ortalamanın üstündeki günler salı, perşembe ve cumadır.
İkili sütun grafiği ve eksik sütun
İki veri grubu aynı grafikte yan yana sütunlarla gösterilebilir; örneğin her ay için bir sütun kızların, bir sütun erkeklerin okuduğu kitap sayısını gösterir. Bu grafiklerde hem aynı kategorideki iki grubu hem de bir grubun kategoriler arasındaki değişimini karşılaştırabilirsin. Gösterge kutusundan hangi rengin hangi grubu anlattığını okumayı unutma.
Grafikte bir sütunun değeri verilmeyip toplam ya da ortalama verildiyse eksik değer denklemle bulunur. Beş günlük ortalama 40 ise toplam 200'dür; dört günün toplamı 165 ise beşinci günün değeri 35'tir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir okulun dört sınıfının kütüphaneden ödünç aldığı kitap sayıları sütun grafiğinde 9-A için 36, 9-B için 48, 9-C için 42 ve 9-D için 54 olarak gösteriliyor. 9-D'nin aldığı kitaplar dört sınıfın toplamının yüzde kaçıdır? En az kitap alan sınıf, en çok alan sınıfın kaçta kaçı kadar kitap almıştır?
Çözüm. Toplam 36 + 48 + 42 + 54 = 180 kitaptır. 9-D'nin payı 54/180 = 3/10 = %30'dur. En az kitabı 9-A (36), en çoğu 9-D (54) almıştır; oran 36/54 = 2/3'tür. 9-A, 9-D'nin üçte ikisi kadar kitap almıştır.
Örnek 2. İkili bir sütun grafiğinde bir okulda üç ayda okunan kitap sayıları kızlar için 50, 70 ve 60; erkekler için 30, 25 ve 65 olarak gösteriliyor. Hangi ayda erkeklerin okuduğu kitap sayısı kızlarınkini geçmiştir? Üç ayda okunan kitapların yüzde kaçını kızlar okumuştur?
Çözüm. Aylara tek tek bakarız: 1. ayda 30 < 50, 2. ayda 25 < 70, 3. ayda 65 > 60. Erkekler yalnızca 3. ayda kızları geçmiştir. Kızlar toplam 180, erkekler 120 kitap okumuştur; toplam 300'dür. Kızların payı 180/300 = %60'tır.
Sık yapılan hatalar
- Ekseni 0'dan başlamayan grafikte sütun boylarının oranını değer oranı sanmak.
- Ölçeği okumadan bölme sayısını değer sanmak.
- İkili grafikte renkleri karıştırıp grupları yer değiştirmek.
- Önce dikey eksenin başlangıcına ve ölçeğine bak.
- Ortalama verilmişse önce toplamı bul.
- İkili grafikte gösterge kutusunu oku.