Konu anlatımı
Sayılar metinde harfle ya da rakamla yazılabilir; her iki durumda da uyulması gereken kurallar vardır. Sınavda en çok birleşik sayıların bitişik yazılması, sıra sayılarının yanlış gösterilmesi ve rakamlara gelen eklerin yanlış seçilmesi sorulur. Bu alt başlıkta bu kuralları örneklerle göreceksin.
Harfle yazılan sayılar
Birden fazla sözcükten (kelimeden) oluşan sayılar ayrı yazılır: “on beş”, “yirmi üç”, “iki yüz elli”, “bin dokuz yüz yirmi üç”. “onbeş” ya da “ikiyüz” gibi bitişik yazımlar yanlıştır. Sayıyla kurulan ve yeni bir varlığı adlandıran bazı birleşik sözcükler ise bitişik yazılır: “Kırkpınar” bir yer adı, “kırkayak” bir hayvan adıdır; bunlar sayı bildirmez.
Üleştirme sayıları rakamla gösterilmez, harfle yazılır: “ikişer”, “beşer”, “onar”. “2'şer” yazımı yerine “ikişer” kullanılır.
Rakamla yazılan sayılar ve ekler
Rakamla yazılan sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Ek, sayının yazılışına değil okunuşuna uyar: “1923'te” (bin dokuz yüz yirmi üçte), “2027'de” (iki bin yirmi yedide), “40'ta” (kırkta), “6'da” (altıda), “100'de” (yüzde). Saat ve dakika noktayla ayrılır: “14.30'da”. Yüzde işareti sayının önüne yazılır: “%20'lik indirim”. Ondalık kesirler virgülle ayrılır: “2,5”.
Sıra sayıları
Sıra sayıları rakamla iki yolla gösterilir: rakamdan sonra nokta konur (“3. sınıf”) ya da kesmeden sonra sıra eki getirilir (“3'üncü sınıf”). Bu ikisi birlikte kullanılmaz; “3.'üncü” ya da “3.üncü” yanlıştır. Ekin biçimi yine okunuşa uyar: “2'nci” (ikinci), “5'inci” (beşinci), “6'ncı” (altıncı). Yüzyıl ve padişah adlarında Romen rakamı da kullanılır: “XXI. yüzyıl”, “III. Selim”.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Dedem on dokuz yaşında askere gitmiş, 1960'ta döndükten sonra köyde 15 yıl öğretmenlik yapmış, emekli olunca da her torununa ikişer kitap almış.” cümlesindeki sayıların yazımını değerlendiriniz.
Çözüm. “on dokuz” iki sözcükten oluşan bir sayıdır ve ayrı yazılmıştır; doğrudur. “1960'ta” yazımında ek kesmeyle ayrılmış ve “bin dokuz yüz altmışta” okunuşuna uygun seçilmiştir. “15 yıl” rakamla yazılmış ve ek almamıştır; doğrudur. “ikişer” üleştirme sayısıdır ve kurala uygun olarak harfle yazılmıştır. Cümlede sayı yazımı yanlışı yoktur.
Örnek 2. “Yarışmayı 2.'nci bitirdi.” ve “Yarışmayı onikinci bitirdi.” cümlelerindeki yazım yanlışlarını düzeltiniz.
Çözüm. Rakamla yazılan sıra sayısında nokta ile sıra eki birlikte kullanılmaz; birinci cümle “Yarışmayı 2. bitirdi.” ya da “Yarışmayı 2'nci bitirdi.” biçiminde yazılmalıdır. İkinci cümlede “on iki” iki sözcükten oluştuğu için sıra sayısı da ayrı yazılır; doğrusu “Yarışmayı on ikinci bitirdi.” biçimindedir.
Sık yapılan hatalar
- Birleşik sayıları bitişik yazmak: “onbeş” değil “on beş”.
- Sıra sayısında nokta ile eki birlikte kullanmak: “3.'üncü” yanlıştır.
- Rakamlara gelen eki yazılışa göre seçmek: “40'da” değil “40'ta”.
- Üleştirme sayılarını rakamla yazmak: “2'şer” değil “ikişer”.
- Birden fazla sözcüklü sayılar ayrı yazılır.
- Rakama gelen ek kesmeyle ayrılır ve okunuşa uyar.
- Sıra sayısı: “3.” ya da “3'üncü”; ikisi birlikte olmaz.