Konu anlatımı
Ay ve gün adlarının büyük mü küçük mü yazılacağı, sınavlarda ve günlük yazışmalarda en çok karıştırılan konulardan biridir. Kural tek bir soruya dayanır: Sözcük (kelime) belirli bir tarihi mi gösteriyor? Bu alt başlıkta bu soruyu nasıl yanıtlayacağını ve tuzak örnekleri göreceksin.
Tarih bildiren kullanım
Gün, ay ve yıl birlikte verilerek belirli bir tarih gösterildiğinde ay ve gün adları büyük harfle başlar: “29 Ekim 1923 Pazartesi”, “4 Ocak 2027 Pazartesi günü toplanacağız.”, “Sınav 18 Haziran 2027 Cuma günü yapılacak.” Bu kullanımda sözcük takvimdeki tek bir günü gösterir. Resmî yazışmalarda ve dilekçelerde tarih bu biçimde yazılır.
Tarih rakamla da gösterilebilir: “29.10.1923”. Rakama ek getirilecekse ek kesmeyle ayrılır ve okunuşa uyar: “1923'te”.
Tarih bildirmeyen kullanım
Ay ve gün adları belirli bir tarih bildirmediğinde küçük harfle yazılır: “Okullar eylülde açılır.”, “Kayısılar haziranda olgunlaşır.”, “Her pazartesi kursa gider.”, “Toplantılar ayın ilk salı günü yapılır.” Bu cümlelerde ay ya da gün adı her yıl ya da her hafta yinelenen genel bir zamanı anlatır.
“mayıs ayının sonunda”, “cuma akşamları”, “nisan başında” gibi kullanımlar da belirli bir tarih bildirmez; küçük harfle yazılır. Ay ya da gün adı cümlenin başına gelirse cümle başı kuralı gereği büyük harfle başlar: “Pazartesi günleri müze kapalıdır.”
Nasıl karar verilir?
Önce sözcüğün yanında gün sayısı ve yıl birlikte verilmiş mi, ona bak. Takvimdeki tek bir günü gösteren bir tarih varsa ay ve gün adları büyük yazılır. “her”, “her yıl”, “genellikle”, “bu mevsimde” gibi sözler yinelenen bir zamanı anlatıyorsa küçük yazılır. Cümle başı ayrı bir kuraldır; cümle başındaki ay ya da gün adı tarih bildirmese de büyük harfle başlar.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Fuar her yıl Mayıs ayında açılır, bu yıl ise 7 Aralık 2026 Pazartesi günü başlayacak.” cümlesinde ay ve gün adlarının yazımını değerlendiriniz.
Çözüm. Cümlenin ilk bölümündeki ay adı her yıl yinelenen genel bir zamanı anlatır, belirli bir tarih bildirmez; bu yüzden küçük harfle “mayıs ayında” yazılmalıdır. İkinci bölümde gün, ay ve yıl birlikte verilmiştir; belirli bir tarih bildiren “Aralık” ve “Pazartesi” sözcüklerinin büyük harfle yazılması doğrudur. Yanlış olan yalnız “Mayıs” yazımıdır.
Örnek 2. “Cuma akşamları dedemi ziyaret ederiz.” cümlesinde “Cuma” sözcüğü neden büyük harfle başlamıştır?
Çözüm. “cuma akşamları” sözü her hafta yinelenen bir zamanı anlatır ve belirli bir tarih bildirmez; bu yüzden normalde küçük harfle yazılır. Bu cümlede ise sözcük cümlenin başında bulunduğu için cümle başı kuralı gereği büyük harfle başlamıştır. Aynı söz cümlenin içinde olsaydı “Biz cuma akşamları dedemi ziyaret ederiz.” biçiminde küçük yazılırdı.
Sık yapılan hatalar
- Tarih bildirmeyen ay ve gün adlarını büyük yazmak: “her Salı”, “Eylülde” yanlıştır.
- Belirli tarih bildiren ay ve gün adlarını küçük yazmak: “29 ekim 1923 pazartesi” yanlıştır.
- Cümle başındaki ay ya da gün adının büyük yazılmasını tarih kuralına bağlamak.
- Belirli tarih: “4 Ocak 2027 Pazartesi” büyük.
- Genel zaman: “eylülde”, “her pazartesi”, “cuma akşamları” küçük.
- Cümle başında her sözcük büyük harfle başlar.