Konu anlatımı
Yazım kuralları, sözcüklerin (kelimelerin) nasıl yazılacağını belirler: hangi harfin büyük yazılacağını, hangi sözlerin bitişik ya da ayrı yazılacağını, sayılara ve kısaltmalara eklerin nasıl getirileceğini. Türkçede bu kuralların ölçüsü Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu'dur. TYT sorularında genellikle birkaç cümle verilir ve bunlardan hangisinde yazım yanlışı bulunduğu sorulur.
Bu sayfada sınavda en sık sorulan yazım kurallarını özetle göreceksin. Her kuralın ayrıntısı, istisnaları ve ek örnekleri alt başlıklarda yer alıyor. Kesme işareti ve öteki işaretlerin kullanımı Noktalama İşaretleri konusunda ayrıca ele alınır.
Büyük harfler ve ay-gün adları
Cümle büyük harfle başlar. Kişi adları ve soyadları, unvanlar (“Ayşe Hanım”, “Ali Bey”), millet ve dil adları (“Türk”, “Türkçe”), yer adları (“Ankara”, “Van Gölü”, “Ağrı Dağı”) ve kurum adlarının her sözcüğü (“Türk Dil Kurumu”) büyük harfle başlar. Yer adlarında “Gölü”, “Dağı”, “Denizi” gibi tür bildiren sözcükler de büyük yazılır. Ay ve gün adları yalnız belirli bir tarih bildirdiklerinde büyük harfle başlar: “29 Ekim 1923 Pazartesi”. Tarih bildirmeyen ay ve gün adları küçük yazılır: “Okullar eylülde açılır.”, “Her pazartesi kursa gider.”
Sayılar ve kısaltmalar
Birden fazla sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır: “on beş”, “iki yüz elli”. Rakamla yazılan sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve sayının okunuşuna uyar: “1923'te”, “6'da”. Sıra sayıları rakamla “3.” ya da “3'üncü” biçiminde yazılır; ikisi birlikte kullanılmaz. Kısaltmalara gelen ekler de kesmeyle ayrılır ve kısaltmanın okunuşuna göre seçilir: “TDK'nin” (te-de-ke), “NATO'ya”, “THY'ye”.
Birleşik sözcükler
Anlamı değişen (“hanımeli”, “kuşburnu”), ses düşmesine uğrayan (“kahvaltı”, “cumartesi”) ya da kalıplaşan (“bilgisayar”, “akşamüstü”) birleşik sözcükler bitişik yazılır. Sınavda en çok “her”, “hiç” ve “bir” ile kurulan sözler sorulur: “herkes”, “herhangi”, “hiçbir”, “birçok”, “birkaç” bitişik; “her şey”, “her biri”, “her zaman”, “hiç kimse”, “bir şey” ayrı yazılır. “şey” sözcüğü her zaman ayrı yazılır.
Birleşik fiiller
“etmek”, “olmak” gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ses olayı yoksa sözcükler ayrı yazılır: “yardım etmek”, “kabul etmek”, “fark etmek”. Ses düşmesi ya da türemesi varsa bitişik yazılır: “sabretmek”, “kaybolmak”, “hissetmek”, “affetmek”, “reddetmek”. Yeterlilik, tezlik, sürerlik ve yaklaşma bildiren kurallı birleşik fiiller de bitişik yazılır: “yapabilmek”, “gidivermek”, “bakakalmak”, “düşeyazmak”.
mi, de ve ki
Soru eki “mi” her zaman ayrı yazılır, kendisinden sonra gelen ekler ise ona bitişir: “Geliyor musun?”, “Evde miydin?”. Bağlaç olan “de” ayrı yazılır, hiçbir zaman “te” biçimine girmez ve kesmeyle ayrılmaz: “Ali de geldi.” Bulunma hâli eki olan -de ise bitişik yazılır: “evde”, “kitapta”. Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır: “Duydum ki gidiyorsun.” “belki”, “çünkü”, “sanki” gibi kalıplaşmış sözcükler bunun dışındadır. Sıfat (ön ad) yapan -ki (“evdeki”, “yarınki”) ve ilgi zamiri (adılı) olan -ki (“benimki”) bitişik yazılır.
Pekiştirmeli sözcükler ve ikilemeler
Anlamı güçlendirmek için ilk heceye ses eklenerek kurulan pekiştirmeli sözcükler bitişik yazılır: “masmavi”, “sapasağlam”, “yapayalnız”, “büsbütün”. İkilemeler ise ayrı yazılır: “yavaş yavaş”, “koşa koşa”, “eğri büğrü”, “yorgun argın”, “kitap mitap”.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Toplantıya hiç kimse gelmedi ama herkes sonuçlarını merak etti.” cümlesindeki birleşik sözlerin yazımını değerlendiriniz.
Çözüm. “hiç kimse” sözü kurala göre ayrı yazılır ve doğru yazılmıştır. “herkes” sözcüğü bitişik yazılan kalıplaşmış bir sözcüktür; o da doğrudur. “merak etmek” birleşik fiilinde ses düşmesi ya da türemesi olmadığı için sözcükler ayrı yazılır; “merak etti” yazımı da doğrudur. Cümlede yazım yanlışı yoktur.
Örnek 2. “Sende mi bu filmi izledin?” cümlesinde bir yazım yanlışı var mıdır?
Çözüm. Cümlede “de” sözcüğü “sen de, sen dahi” anlamında bir bağlaçtır; çıkarıldığında cümle “Sen mi bu filmi izledin?” olur ve dil bilgisi bakımından bozulmaz. Bağlaç olan “de” ayrı yazılır; doğrusu “Sen de mi bu filmi izledin?” biçimindedir. “mi” soru eki ise ayrı yazılmış ve doğrudur.
Örnek 3. “Kardeşim 2018'de doğdu, okula 6. yaşında başladı ve şimdi 3'üncü sınıfta.” cümlesindeki sayıların yazımı doğru mudur?
Çözüm. “2018'de” yazımında rakama gelen ek kesmeyle ayrılmış ve “iki bin on sekizde” okunuşuna uygun seçilmiştir. “6.” ve “3'üncü” sıra sayısını göstermenin iki doğru yoludur: rakamdan sonra nokta ya da kesme ile ek. Bu ikisi birlikte kullanılmadığı için yazımlar doğrudur. “3.'üncü” gibi bir yazım ise yanlış olurdu.
Sık yapılan hatalar
- Tarih bildirmeyen ay ve gün adlarını büyük harfle yazmak: “her Pazartesi” değil “her pazartesi”.
- “her şey”, “bir şey”, “hiç kimse” sözlerini bitişik yazmak.
- Bağlaç olan “de”yi bitişik yazmak ya da kesmeyle ayırmak: “Annemde geldi.”, “Ali'de geldi.” yanlıştır.
- Ses olayı olmayan birleşik fiilleri bitişik yazmak: “merakettim” değil “merak ettim”.
- Kısaltmaya gelen eki kısaltmanın okunuşuna göre değil son harfine göre seçmek: “TDK'nın” değil “TDK'nin”.
- Pekiştirmeli sözcükleri ayırmak: “yapa yalnız” değil “yapayalnız”.
- Ay ve gün adları yalnız belirli bir tarih bildirirse büyük harfle başlar.
- Birden fazla sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır; rakama gelen ek okunuşa uyar.
- Kısaltmaya gelen ek kısaltmanın okunuşuna göre seçilir.
- Birleşik fiilde ses olayı varsa bitişik, yoksa ayrı yazılır.
- “mi”, bağlaç “de” ve bağlaç “ki” ayrı; ek olan -de ve -ki bitişik yazılır.
- Pekiştirmeler bitişik, ikilemeler ayrı yazılır.