Cümlede Anlam konu anlatımı

Konu anlatımı

Cümlede anlam, bir cümlenin bildirdiği yargıyı ve bu yargının taşıdığı anlam özelliğini inceler. “Asansör bozulduğu için merdivenleri yürüyerek çıktık.” cümlesi bir neden-sonuç ilişkisi, “Kentin en etkileyici manzarası bu kulenin tepesinden görülür.” cümlesi kişisel bir yargı bildirir. TYT'de bu konudan gelen sorular çoğunlukla belli bir anlam özelliğini taşıyan cümleyi buldurur ya da iki cümle arasındaki ilişkiyi sorar.

Bu sayfada cümlelerin taşıdığı başlıca anlam ilişkilerini, öznel ve nesnel yargıyı, duygu ve tutum bildiren cümleleri, örtülü anlamı ve cümleler arasındaki ilişkileri göreceksin. Her başlığın ayrıntısı alt başlıklarda yer alıyor. Cümlelerin yapı özellikleri Cümle Türleri, paragraf düzeyindeki anlam Paragrafta Anlam konusunda işlenir.

Neden, amaç ve koşul

Neden-sonuç cümlesinde bir yargı, gerçekleşmiş bir nedene bağlanır: “Asansör bozulduğu için merdivenleri yürüyerek çıktık.” Amaç-sonuç cümlesinde eylem bir hedefe varmak için yapılır: “Sesi herkes duysun diye mikrofonu yaklaştırdı.” Koşul cümlesinde bir yargının gerçekleşmesi bir şarta bağlanır: “Bu kitabı bitirirsen ikinci cildini de getiririm.” “için” hem neden hem amaç bildirebildiği için karar cümlenin anlamına bakılarak verilir.

Karşılaştırma

İki ya da daha çok varlık ortak bir nitelikte birbiriyle ölçülürse karşılaştırma yapılmış olur: “Bu yılki hasat geçen yılkinden daha bereketli.” “daha, en, göre, -den, kadar” gibi sözler karşılaştırmanın ipuçlarıdır. Benzetmede ise bir varlık, bir niteliği daha güçlü taşıyan başka türden bir varlığa benzetilir: “Bebeğin yanakları elma gibi kırmızıydı.”

Öznel ve nesnel yargı

Doğruluğu araştırılarak, ölçülerek ya da belgeyle sınanabilen ve kişiden kişiye değişmeyen yargılar nesneldir: “Bu kulenin yüksekliği kırk iki metredir.” Kişisel görüş, beğeni ya da duygu bildiren ve kanıtlanamayan yargılar özneldir: “Kentin en etkileyici manzarası bu kulenin tepesinden görülür.” Nesnel bir yargının yanlış olması onu öznel yapmaz; önemli olan sınanabilir olmasıdır.

Tanım, varsayım, tahmin ve olasılık

Tanım cümlesi bir kavramı, onu benzerlerinden ayıran özelliklerle açıklar: “Termometre, sıcaklığı ölçmeye yarayan araçtır.” Varsayım cümlesinde gerçekleşmemiş bir durum gerçekleşmiş kabul edilir: “Diyelim ki bilet bulduk, konsere nasıl yetişeceğiz?” Tahmin cümlesinde bir ipucundan ya da gidişattan yola çıkılarak kesin olmayan bir yargıya varılır: “Pencereler buğulanmış; içerisi çok sıcak olmalı.” Olasılık cümlesi ise bir şeyin gerçekleşebileceğini bildirir: “Akşama doğru dolu yağabilir.”

Duygu ve tutum bildiren cümleler

Özeleştiri cümlesinde konuşan kendi yanlışını kabul eder: “Sınava geç kalmamın tek nedeni benim dağınıklığımdı.” Sitem cümlesinde kırgınlık, karşıdakine yakınarak bildirilir: “Taşındığımızı duydun da bir kez olsun kapımızı çalmadın.” Pişmanlık cümlesinde geçmişte yapılan ya da yapılmayan bir şeyden duyulan üzüntü anlatılır: “Keşke o mektubu göndermeden önce bir kez daha okusaydım.” Özlem cümlesi ise uzakta ya da geçmişte kalmış bir şeye duyulan hasreti dile getirir.

Abartma, ödünleme, beklenenin tersi ve aşamalı değişim

Abartma cümlesinde bir durum, gerçekte olabileceğinden çok büyük ya da küçük gösterilir: “Çantam öyle ağırdı ki kolum yerinden çıkacaktı.” Ödünleme cümlesinde bir durum, önüne çıkan bir engele karşın gerçekleşir: “Bacağı alçıda olmasına karşın kardeşinin mezuniyet törenini kaçırmadı.” Beklenenin tersi bir sonuçta, gösterilen çabaya karşın umulan gerçekleşmez: “Fırını önceden ısıttığı hâlde kek ortadan çöktü.” Aşamalı değişim ise bir durumun derece derece değiştiğini anlatır: “Ekimden sonra günler gittikçe kısaldı.”

Örtülü anlam ve cümleler arası ilişki

Bazı cümleler açıkça söylenmeyen ikinci bir yargıyı sezdirir; buna örtülü anlam denir: “Ablam bu kez sınava zamanında yetişti.” cümlesi, ablanın önceki sınavlara geç kaldığını sezdirir. Sorularda iki cümle arasındaki ilişki de sorulur: neden-sonuç, genel yargı ve örnek, çelişki ya da aynı yargının farklı sözlerle söylenmesi. Cümle birleştirme sorularında iki cümledeki bütün bilgiler korunarak tek cümlede toplanmalıdır.

Çözümlü örnekler

Sık yapılan hatalar

• “için” sözcüğünü her zaman neden bildirir sanmak: “Gün doğumunu fotoğraflamak için tepeye tırmandı.” amaç bildirir.
• “-sa da” ile kurulan cümleleri koşul saymak: “Yağmur yağsa da maç oynanacak.” koşul değil, karşıtlık bildirir.
• Nesnel yargıyı doğru yargı sanmak; nesnel yargı yanlış da olabilir, önemli olan sınanabilir olmasıdır.
• Tanım gibi görünen benzetmeleri tanım saymak: “Kitap, insanın en sadık yol arkadaşıdır.”
• Soru konuşanın duygusunu istediğinde başkasının duygusunu aktaran cümleyi seçmek.
• Örtülü anlamı sezdiren “de, bile, hâlâ, artık, yine” gibi sözcükleri gözden kaçırmak.