Konu anlatımı
TYT'de bazı sorular bir cümlenin yargısını başka sözlerle karşılayan cümleyi ister; bazıları ise iki cümledeki bütün bilgileri koruyarak onları tek cümlede birleştiren seçeneği sorar. İki soru türü de dikkatli bir karşılaştırma gerektirir. Bu alt başlıkta bu soruları adım adım çözmeyi göreceksin.
Yargıyı yalınlaştır
Anlamca yakın cümle sorularında önce verilen cümlenin yargısını en yalın biçimde yaz. “Bir bahçenin güzelliği, çiçeklerinin çokluğundan çok bahçıvanın sabrından gelir.” cümlesinin yargısı şudur: Değer, nicelikte değil emekte ve sabırdadır. Sonra her seçeneğin yargısını aynı biçimde yalınlaştır ve karşılaştır. Cümleyi yorumlatan sorularda da aynı yolu izle: Benzetmenin ya da somut görüntünün arkasındaki genel düşünceyi bul.
Anlamca yakın cümle tuzakları
Seçeneklerde verilen cümledeki sözcüklerin (kelimelerin) bir kısmını taşıyan ama yargıyı değiştiren cümleler bulunur. Tuzaklar çoğunlukla şunlardır: yargıyı tersine çevirmek, yargıya yeni bir öge eklemek, yargıyı daraltmak ya da genişletmek. “Çiçek yetiştirmek sabır ister.” yargısı ile “Çok çiçek yetiştiren bahçıvan sabırlı olur.” yargısı aynı değildir; ikincisinde neden ile sonuç yer değiştirmiştir.
Cümle birleştirme
Cümle birleştirme sorularında iki cümledeki bilgilerin hepsi korunmalı ve hiçbir yeni bilgi eklenmemelidir. Önce her cümledeki bilgileri tek tek yaz: kim, ne yaptı, ne zaman, nerede, nasıl? Sonra seçeneklerde bu bilgileri ara. Sık yapılan değişiklikler şunlardır: işi yapan kişinin değişmesi, zamanın ya da yerin değişmesi, bir bilginin düşmesi ve metinde olmayan bir bilginin eklenmesi.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Bir bahçenin güzelliği, çiçeklerinin çokluğundan çok bahçıvanın sabrından gelir.” cümlesiyle anlamca en yakın cümle “Bahçeyi güzelleştiren, oraya harcanan sabırlı emektir.” mi, “Çok çiçeği olan bahçeler her zaman daha güzeldir.” mi?
Çözüm. Verilen cümle, bahçenin güzelliğini çiçeklerin sayısına değil, bahçıvanın sabrına bağlar. Birinci seçenek aynı yargıyı farklı sözlerle bildirir: Güzelliği yaratan, sabırlı emektir. İkinci seçenek ise güzelliği çiçeklerin çokluğuna bağlar ve verilen cümlenin yargısını tersine çevirir; anlamca yakın cümle birincisidir.
Örnek 2. “I. Mahallenin ilk kırtasiyesini emekli bir öğretmen açmıştır. II. Kırtasiyenin tabelası, mahallede yaşayan bir ressam tarafından boyanmıştır.” Bu cümleler “Tabelası mahallede yaşayan bir ressam tarafından boyanan mahallenin ilk kırtasiyesini emekli bir öğretmen açmıştır.” ve “Mahallenin ilk kırtasiyesini açan emekli öğretmen, tabelasını da kendisi boyamıştır.” birleştirmelerinden hangisinde bilgileri değişmeden toplanmıştır?
Çözüm. Bilgileri yaz: Kırtasiye mahallenin ilk kırtasiyesidir; onu emekli bir öğretmen açmıştır; tabelasını mahallede yaşayan bir ressam boyamıştır. Birinci birleştirme bu bilgilerin hepsini korur. İkinci birleştirmede tabelayı boyayan kişi ressamdan öğretmene dönüşmüştür; bilgi değiştiği için bu birleştirme yanlıştır.
Sık yapılan hatalar
- Ortak sözcükleri çok olan seçeneği, yargısına bakmadan anlamca yakın saymak.
- Birleştirmede işi yapan kişinin, zamanın ya da yerin değiştiğini gözden kaçırmak.
- Metinde olmayan bir bilginin eklendiği birleştirmeyi doğru saymak.
- Anlamca yakın cümlede yargıyı yalınlaştır ve seçeneklerin yargısıyla karşılaştır.
- Tuzaklar: tersine çevirme, yeni öge ekleme, daraltma ya da genişletme.
- Birleştirmede bütün bilgiler korunur, yeni bilgi eklenmez.