Konu anlatımı
Soru zamirleri bir ismin yerini soru yoluyla tutar: “Kim geldi?” cümlesinde “kim” zamiri (adılı), gelen kişinin adı yerine kullanılmıştır. TYT'de zamir sorularının en çok sorulan türü soru zamiridir. Bu alt başlıkta soru zamirlerini, ek almış biçimlerini ve onları öteki soru sözcüklerinden (kelimelerinden) ayırmayı göreceksin.
Başlıca soru zamirleri
Başlıca soru zamirleri “kim”, “ne”, “hangisi”, “kaçı” ve yer soran “nere” sözcüğüdür. “kim” kişileri, “ne” nesneleri ve kavramları sorar: “Kim aradı?”, “Ne aldın?”. “hangisi” seçmeyi, “kaçı” sayıyı sorar: “Hangisini istersin?”, “Kaçını okudun?”. “nere” sözcüğü ek alarak kullanılır: “Neresi ağrıyor?”, “Nereye gidiyorsun?”. Soru zamirleri isimler gibi ek alır: “kime”, “kimi”, “kimin”, “neyi”, “neler”.
Cümledeki görevleri
Soru zamiri cevabın cümlede üstleneceği görevi üstlenir. Özne olabilir: “Kapıyı kim çaldı?” Belirtili nesne olabilir: “Kimi arıyorsun?” Ek almadan belirtisiz nesne olabilir: “Pazardan ne aldın?” Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) olabilir: “Bu çantayı kime vereceksin?”, “Nereden geliyorsun?” İlgi ekiyle tamlayan olabilir: “Kimin şemsiyesi kapıda kalmış?” Yüklem de olabilir: “Bu ne?”, “Gelen kimdi?” İkinci örnekte zamir ek fiil (ek eylem) almıştır.
Soru sıfatı ve soru zarfından ayırma
Soru sözcüğü bir ismin önüne gelip onu belirtiyorsa soru sıfatıdır: “Hangi kitabı okudun?”, “Kaç kişi geldi?”. Bir fiilin zamanını, nedenini ya da nasıl yapıldığını soruyorsa soru zarfıdır: “Ne zaman döneceksin?”, “Bu işi nasıl başardın?”. Bir ismin yerini tutuyorsa soru zamiridir: “Hangisini okudun?”, “Kime söyledin?”. Nasıl ayırt edilir: Sorunun cevabı bir isimle verilebiliyor ve soru sözcüğü o ismin yerinde duruyorsa zamirdir: “Kime söyledin?” sorusunun cevabı “Ali'ye” olur.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Bu hediyeyi kimden aldın?”, “Hangi otobüse bineceğimizi bilmiyoruz.” ve “Ne zaman döneceksin?” cümlelerinin hangisinde soru zamiri vardır?
Çözüm. İkinci cümlede “hangi” sözcüğü “otobüs” isminin önündedir; soru sıfatıdır. Üçüncü cümlede “ne zaman” dönme eyleminin zamanını sorar; soru zarfıdır. Birinci cümlede “kimden” sözcüğü hediyeyi veren kişinin yerini tutar ve ayrılma eki almıştır; cevabı “Ayşe'den” gibi bir isim olur. Soru zamiri birinci cümlededir.
Örnek 2. “Pazardan ne aldın?” ve “Kimi bekliyorsunuz?” cümlelerindeki soru zamirlerinin görevlerini karşılaştırınız.
Çözüm. İki cümlede de soru zamiri nesnedir. Birinci cümlede “ne” zamiri ek almadan “aldın” yükleminin belirtisiz nesnesi olmuştur; cevabı “elma” gibi eksiz bir isimdir. İkinci cümlede “kimi” sözcüğünde “kim” zamiri belirtme eki almıştır; belirtili nesnedir ve cevabı “Ali'yi” gibi belirtme ekli bir isimdir.
Sık yapılan hatalar
- İsmin önündeki “hangi”, “kaç” sözcüklerini soru zamiri sanmak.
- Fiili soran “ne zaman”, “nasıl” sözcüklerini soru zamiri saymak.
- Ek almadan nesne olan “ne” zamirini görmemek: “Ne aldın?”
- Soru zamirleri: kim, ne, hangisi, kaçı, nere (neresi, nereye).
- Soru zamiri ismin yerini tutar ve isim gibi ek alır.
- İsmin önündeyse soru sıfatı, fiili soruyorsa soru zarfıdır.