Konu anlatımı
Tartışmacı anlatım (tartışma), yazarın bir görüşü savunduğu ve okuru bu görüşe inandırmaya çalıştığı anlatımdır. Yazar çoğunlukla önce karşıt bir görüşü anar, sonra onu gerekçelerle çürütür. Gazete yazıları ve denemeler bu anlatımın sık görüldüğü türlerdir. Bu alt başlıkta tartışmacı anlatımın özelliklerini ve onu tanımanın yolunu göreceksin.
Özellikleri
Tartışmacı anlatımda yazarın açık bir görüşü vardır ve bu görüş paragrafın merkezindedir. Karşıt görüş çoğunlukla “Bazıları ... diyor”, “Sıkça ... deniyor” gibi sözlerle aktarılır, ardından “oysa, ama, aslında” ile çürütülür. Yazar görüşünü örneklerle, gerekçelerle, bazen de sayısal verilerle ya da bir uzmanın sözüyle destekler. Paragrafın sonunda görüş çoğunlukla bir yargı ya da öneriyle toparlanır: “Bu yüzden ... yapılmalıdır.”
Dilin özellikleri
Tartışmacı paragraflarda okura doğrudan yöneltilen sorular (“Peki bu gerçekten doğru mu?”), öneri bildiren “-malı, -meli” yapıları ve kesinlik bildiren sözler sık görülür. Bu dil okuru düşünmeye ve bir yargıya katılmaya çağırır. Yargıların bir bölümü öznel olabilir; çünkü yazar kendi görüşünü savunur.
Nasıl ayırt edilir?
Paragrafı okuduktan sonra “Yazar beni neye inandırmaya çalışıyor?” diye sor. Bu soruya açık bir cevap verebiliyorsan ve paragrafta bir karşı görüş anılıp çürütülüyorsa anlatım tartışmacıdır. Yazar yalnız bilgi veriyorsa açıklayıcıdır. Bir görüş bildirmek tek başına yeterli değildir; tartışmacı anlatımda ikna etme amacı ağır basar.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Bazıları, artık her şey klavyeyle yazıldığı için okullarda el yazısı öğretmenin gereksiz olduğunu söylüyor. Peki gerçekten öyle mi? Elle yazarken düşünce kalemin hızına uyar; insan ne yazacağını tartmak için zaman bulur. Kâğıda dökülen bir cümle kolay silinip yeniden yazılamadığı için daha özenle kurulur. Bu yüzden okullar el yazısını bir kenara bırakmamalı, onu düşünmeyi yavaşlatıp derinleştiren bir araç olarak görmelidir.” Bu parçanın anlatım biçimini belirleyiniz.
Çözüm. Yazar ilk cümlede karşıt bir görüşü aktarır: El yazısı gereksizdir. Ardından okura bir soru yöneltir ve bu görüşe karşı gerekçeler sıralar: Elle yazmak düşünmeye zaman tanır, cümleleri daha özenli kılar. Son cümlede “-malı, -meli” ile bir öneri sunar. Karşıt görüşü çürütüp okuru kendi görüşüne inandırmaya çalıştığı için ağır basan anlatım biçimi tartışmacıdır.
Sık yapılan hatalar
- Bir görüş bildiren her paragrafı tartışmacı saymak.
- Paragrafın başında aktarılan karşıt görüşü yazarın görüşü sanmak.
- Tartışmacı paragraftaki örnek ya da sayısal veriyi anlatım biçimi sanmak.
- Tartışmacı anlatım bir görüşü savunur ve okuru ikna etmeye çalışır.
- Karşıt görüş anılır, “oysa, ama, aslında” ile çürütülür.
- Okura yöneltilen sorular ve “-malı” önerileri sık görülür.