Konu anlatımı
Bazı paragraf soruları yazarın bir konu karşısındaki tutumunu sorar: Yazar neden yakınıyor, neyi eleştiriyor, neye karşı çıkıyor, ne öneriyor? Bu soruların cevabı, yazarın kendi değerlendirmesini taşıyan cümlelerdedir. Bu alt başlıkta bu cümleleri bulmayı ve yazarın görüşünü paragrafta aktarılan başka görüşlerden ayırmayı göreceksin.
Yakınma ve eleştiri
Yazarın yakındığı durum, onun hoşnutsuz olduğu bir gerçektir; “ne yazık ki, maalesef, artık ... -mıyor” gibi sözler yakınmayı gösterir. Eleştiride ise yazar bir tutumu, bir uygulamayı ya da bir anlayışı yanlış bulur ve çoğunlukla nedenini açıklar. Yazarın karşı çıktığı görüş genellikle önce aktarılır, sonra “oysa, ama, aslında” ile çürütülür.
Öneri
Öneri, yazarın bir sorun için gösterdiği çözümdür. “-malı, -meli, gerekir, yapılmalıdır, daha iyi olur” gibi yapılar öneriyi taşır. Öneri sorularında, yazarın paragrafta açıkça önerdiği ya da paragrafın mantığından doğrudan çıkan çözümü seç; paragrafta hiç geçmeyen, yazarın düşüncesiyle ilgisiz ya da onu aşan çözümler doğru değildir.
Yazarın görüşü ile aktarılan görüş
Paragrafta yazar başkalarının düşüncelerini de aktarabilir: “Bazıları ... diyor”, “Çoğu kişi ... sanıyor”. Bu görüşler yazarın görüşü değildir; yazar onları çoğunlukla eleştirmek için anar. Nasıl ayırt edilir: Kimin konuştuğuna bak. “bence, oysa, aslında” ile gelen ya da yazarın kendi sesiyle söylediği yargı yazarın görüşüdür.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Bayram sabahı telefonuma onlarca kutlama mesajı geldi. Çoğu, birinin yazıp ötekilerin olduğu gibi ilettiği aynı süslü cümlelerdi; bazılarında gönderenin adı bile yoktu. Eskiden kısa da olsa elle yazılmış bir kart, gönderenin bizi düşünerek ayırdığı birkaç dakikayı taşırdı. Ne yazık ki bugün kutlamalar çoğaldı ama içtenlik azaldı.” Yazar bu parçada neden yakınmaktadır?
Çözüm. Yazarın hoşnutsuzluğu “Ne yazık ki” ile başlayan son cümlede açıkça görülür: Kutlamalar çoğalmış ama içtenlik azalmıştır. Önceki cümleler bunu hazır, kopyalanan ve kime ait olduğu bile belli olmayan mesajlarla örneklendirir. Yazar mesajların çokluğundan değil, kişiye özel olmayışından ve içtenlikten yoksun oluşundan yakınmaktadır.
Örnek 2. “Ortaokul öğrencilerinin sırt çantaları çoğu gün kitaplarla, defterlerle ve su şişeleriyle dolup taşıyor. Küçük bedenler bu yükü her sabah merdivenlerden, yokuşlardan taşıyor. Oysa kitapların önemli bir bölümü yalnız okulda kullanılıyor. Okullar, öğrencilerin kitaplarını sınıfta saklayabileceği dolaplar kurmalı; eve yalnızca o günün ödevi için gerekenler götürülmeli.” Yazarın önerisi nedir?
Çözüm. Öneri, “-malı, -meli” ile kurulan son cümlededir: Okullar kitapların sınıfta saklanabileceği dolaplar kurmalı, eve yalnız o günün ödevi için gerekenler götürülmelidir. “Oysa” ile başlayan cümle bu önerinin gerekçesini verir. “Öğrenciler daha az ödev almalı.” gibi bir çözüm parçada geçmez; yazarın önerisi ödevlerle değil, çantanın yüküyle ilgilidir.
Sık yapılan hatalar
- Yazarın aktardığı başkalarının görüşünü yazarın görüşü sanmak.
- Eleştirinin örneklerini eleştirinin konusu sanmak.
- Paragrafta hiç geçmeyen bir çözümü yazarın önerisi saymak.
- Yakınmanın ipuçları: ne yazık ki, maalesef, artık ... -mıyor.
- Eleştiri ve karşı çıkma çoğunlukla “oysa, ama, aslında” ile gelir.
- Öneri “-malı, -meli, gerekir” ile kurulur ve paragrafta açıkça ya da doğrudan yer alır.