Konu anlatımı
Bazı sorular paragrafın sonundaki boşluğa gelecek cümleyi ister; bazıları ise paragrafın hangi soruya cevap olarak yazılmış olabileceğini sorar. İki soru türü de paragrafın bütününü kavramayı gerektirir. Bu alt başlıkta paragrafı doğru biçimde tamamlamayı ve paragrafın cevap verdiği soruyu bulmayı göreceksin. Paragrafın ortasındaki boşluklar Paragrafta Yapı konusunda işlenir.
Paragrafı tamamlama
Paragrafın sonuna gelecek cümle, paragrafın yönünü sürdürmeli ve çoğunlukla ondan bir sonuç çıkarmalıdır. Önce paragrafın ana düşüncesini (ana fikrini) ve son cümlenin ne söylediğini belirle. Doğru cümle bu ikisine bağlanır; çoğunlukla “bu yüzden, kısacası, demek ki” gibi sözlerle başlayan ya da başlayabilecek bir yargıdır.
Tamamlama tuzakları
Seçeneklerde paragrafın konusuyla ilgili ama yeni bir alt konu açan cümleler bulunur; bunlar paragrafı bitirmez, başka bir yöne götürür. Paragrafın düşüncesiyle çelişen ya da paragraftaki bir ayrıntıyı tekrarlayan cümleler de tuzaktır. Seçtiğin cümleyi paragrafın sonuna koyup baştan oku; paragraf tamamlanmış görünüyorsa doğru cümleyi bulmuşsundur.
Paragrafın cevap verdiği soru
Bu sorularda paragrafın bütünü, seçeneklerdeki sorulardan birinin cevabıdır. Önce paragrafın konusunu ve ana düşüncesini belirle, sonra her soruya paragrafın tamamıyla cevap verilip verilmediğine bak. Paragrafta yalnız bir ayrıntıyla değinilen ya da hiç değinilmeyen konulardaki sorular doğru değildir. Paragrafın cevap vermediği soruyu bulduran sorularda ise paragrafta karşılığı bulunmayan soruyu ara.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Pek çok kişi spora başlamak için uygun bir salon, iyi bir ayakkabı ya da boş bir hafta bekler. Bu bekleyiş çoğu zaman aylarca sürer. Oysa her gün yapılan kısa bir yürüyüş bile hiç başlanmamış bir programdan daha yararlıdır. Büyük bir başlangıç beklemek, küçük adımları da erteletir. ----” Boşluğa “Bu yüzden önemli olan kusursuz koşulları beklemek değil, bugün atılabilecek küçük adımı atmaktır.” cümlesi mi, “Spor salonlarının üyelik ücretleri son yıllarda arttı.” cümlesi mi gelmelidir?
Çözüm. Paragraf, spora başlamak için kusursuz koşulları beklemenin küçük adımları da ertelettiğini anlatır; “Oysa” ile başlayan cümle de küçük ama düzenli adımın değerini vurgular. Birinci cümle “Bu yüzden” ile bu düşünceden bir sonuç çıkarır ve paragrafı tamamlar. Üyelik ücretleriyle ilgili cümle konuyla ilgili görünse de yeni bir alt konu açar ve paragrafın yönünü değiştirir.
Örnek 2. “Kışın topraktaki su donar ya da çok soğur; kökler suyu güçlükle alır. Geniş yapraklar ise gün boyu su buharlaştırır. Ağaç, sonbaharda yapraklarını dökerek bu su kaybının önüne geçer ve kışı bir tür dinlenmeyle geçirir. Yapraklar dökülmeden önce ağaç, içlerindeki bazı değerli maddeleri gövdesine geri çeker; yaprağa yeşil rengini veren madde de bu sırada parçalanır ve yaprak sararır.” Bu parça “Ağaçlar neden sonbaharda yapraklarını döker?”, “Hangi ağaçlar kışın da yeşil kalır?” ve “Bir yaprak kaç günde sararır?” sorularından hangisine cevap olarak yazılmış olabilir?
Çözüm. Paragrafın bütünü, ağaçların sonbaharda yaprak dökmesinin nedenini ve bu sırada yaşananları anlatır: Kışın kökler suyu güçlükle alır, yaprak dökmek su kaybını önler. Bu yüzden paragraf birinci sorunun cevabıdır. Kışın yeşil kalan ağaçlardan ve sararmanın kaç gün sürdüğünden ise paragrafta hiç söz edilmez; bu sorular paragrafın cevap verdiği sorular değildir.
Sık yapılan hatalar
- Konuyla ilgili ama yeni bir alt konu açan cümleyi paragrafın sonuna getirmek.
- Paragrafın yalnız bir ayrıntısının cevapladığı soruyu paragrafın cevap verdiği soru sanmak.
- Seçtiği cümleyi paragrafın sonuna koyup baştan okumamak.
- Tamamlayan cümle paragrafın yönünü sürdürür ve çoğunlukla bir sonuç bildirir.
- Yeni alt konu açan ya da paragrafla çelişen cümle paragrafı tamamlamaz.
- Paragrafın cevap verdiği soru, paragrafın bütününü kapsar.