Konu anlatımı
“kadar” sözcüğü (kelimesi) bir edattır (ilgeçtir); tek başına bir anlam taşımaz, önündeki sözle birlikte anlam ilgisi kurar. “İskeleye kadar yürüdük.” cümlesinde yürümenin sınırını, “benim kadar uzun” öbeğinde eşitliği bildirir. Sınavda bu edatın hangi anlamda kullanıldığı sık sorulur. Bu alt başlıkta “kadar” edatının başlıca anlamlarını ve onları ayırt etmenin yolunu göreceksin.
Sınır bildiren kullanım
Yönelme hâli eki almış bir sözle kullanılan “kadar”, bir eylemin ulaştığı yer ya da zaman sınırını bildirir: “Çocuklar iskeleye kadar yürüdü.” (yer sınırı), “Gece yarısına kadar kitap okudu.” (zaman sınırı), “Sabaha kadar rüzgâr esti.” Bu kullanımda “kadar” yerine “dek” ya da “değin” konabilir: “sabaha dek”.
Yaklaşıklık, eşitlik ve oran
Bir sayıdan ya da ölçüden sonra gelen “kadar” yaklaşıklık bildirir: “Sahilde yirmi kadar tekne bekliyordu.”, “Yolculuk üç saat kadar sürdü.” Bir isimle ya da ilgi eki almış bir zamirle (adılla) kullanıldığında eşitlik ve karşılaştırma bildirir: “Bu fidan artık benim kadar uzun.”, “Eski sandık bir kaya kadar ağırdı.” Bir fiilimsiden (eylemsiden) sonra gelince “oranında, ölçüsünde” anlamı kazanır: “Okuduğun kadar anlarsın.”
Derece bildiren kullanım
“bu kadar”, “o kadar” öbekleri bir niteliğin ya da eylemin derecesini vurgular: “Bu kadar kalabalık bir pazar görmemiştim.” “o kadar ... ki” kalıbında derece ile sonuç birlikte anlatılır: “O kadar sevindi ki sesi titredi.” Nasıl ayırt edilir: Önündeki söze bak. Söz yönelme eki almışsa sınır, bir sayıysa yaklaşıklık, bir varlıksa eşitlik, bir fiilimsiyse oran, “bu” ya da “o” ise derece anlamı vardır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Otuz kadar bisikletli, köprüden göle kadar pedal çevirdi.” cümlesindeki “kadar” edatlarının anlamlarını yazınız.
Çözüm. İlk “kadar” bir sayıdan, “otuz” sözünden sonra gelmiştir ve bisikletlilerin sayısının yaklaşık olduğunu bildirir; yaklaşıklık anlamı vardır. İkinci “kadar” yönelme eki almış “göl” sözüyle kullanılmıştır ve pedal çevirmenin ulaştığı yeri gösterir; yer sınırı bildirir.
Örnek 2. “Bu köpek bir kuzu kadar uysal.” ve “Çalıştığın kadar ilerlersin.” cümlelerinde “kadar” edatının anlamlarını karşılaştırınız.
Çözüm. Birinci cümlede “kadar” bir isimle, “kuzu” sözcüğüyle kullanılmış ve köpeğin uysallığını kuzununkiyle eşit tutmuştur; eşitlik ve karşılaştırma bildirir. İkinci cümlede “kadar” bir fiilimsiden sonra gelmiştir; ilerlemenin çalışmayla orantılı olduğunu, yani “çalıştığın oranda” anlamını bildirir.
Sık yapılan hatalar
- Yaklaşıklık bildiren “kadar”ı sınır anlamında sanmak: “yirmi kadar tekne”.
- Fiilimsiden sonra gelen “kadar”ın oran anlamını eşitlikle karıştırmak: “Okuduğun kadar anlarsın.”
- “o kadar ... ki” kalıbındaki “kadar”ı sınır anlamında saymak; bu kalıp derece bildirir.
- Yönelme ekli söz + kadar: sınır (iskeleye kadar, sabaha kadar).
- Sayı + kadar: yaklaşıklık; isim ya da zamir + kadar: eşitlik.
- Fiilimsi + kadar: oran; bu, o + kadar: derece.