Konu anlatımı
“ile” sözcüğü (kelimesi) ayrı yazılabildiği gibi -la, -le biçiminde bir ek olarak da kullanılır: “kalem ile”, “kalemle”. Bu sözcük bazen iki sözcüğü bağlayan bir bağlaç, bazen de önündeki sözle anlam ilgisi kuran bir edat (ilgeç) olur. TYT'de “ile”nin hangi görevde kullanıldığı sık sorulur. Bu alt başlıkta iki görevi ve onları ayırmanın kesin yolunu göreceksin.
Bağlaç olan ile
“ile” iki eş görevli sözcüğü ya da söz öbeğini birbirine bağladığında bağlaçtır: “Lale ile sümbül bahçeyi süsledi.”, “Çayla simit sofraya geldi.”, “Dayımla eniştem dün bize geldi.” Bu cümlelerde bağlanan iki söz aynı görevi üstlenir ve yer değiştirebilir: “Sümbül ile lale bahçeyi süsledi.” Bağlaç olan “ile”nin yerine “ve” konabilir ve cümlenin anlamı korunur: “Lale ve sümbül bahçeyi süsledi.”
Edat olan ile
“ile” önündeki sözle birlikte bir eylemin hangi araçla yapıldığını bildirebilir: “Odunları testereyle kesti.”, “Notları daktiloyla temize çekti.” Eylemin kiminle birlikte yapıldığını bildirebilir: “Komşumuzla pazara gittik.” Eylemin nasıl yapıldığını, yani durumu bildirebilir: “Haberi heyecanla anlattı.” Bir olayın başka bir olayla aynı anda gerçekleştiğini, yani zamanı da bildirebilir: “Perdenin açılmasıyla seyirciler alkışa başladı.” Bu kullanımların hiçbirinde “ile” yerine “ve” konamaz.
Nasıl ayırt edilir?
“ile”nin yerine “ve” koy. Cümlenin anlamı korunuyorsa ve bağlanan iki söz aynı görevdeyse bağlaçtır. Anlam bozuluyorsa edattır; bu durumda “aracılığıyla”, “birlikte” ya da “-arak” gibi bir sözle sınayarak edatın anlamını bulursun. “Ayşe ile kardeşi geldi.” cümlesinde gelen iki kişidir; “ile” bağlaçtır. “Ayşe, kardeşiyle geldi.” cümlesinde gelen Ayşe'dir ve kardeşi ona eşlik etmiştir; “ile” edattır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Odunları testereyle kesti.”, “Komşumuzla pazara gittik.” ve “Lale ile sümbül bahçeyi süsledi.” cümlelerinin hangisinde “ile” bağlaçtır?
Çözüm. Birinci cümlede “testereyle” sözü kesme işinin hangi araçla yapıldığını bildirir; edattır. İkinci cümlede “komşumuzla” sözü birlikteliği bildirir; o da edattır. Üçüncü cümlede “ile” “lale” ve “sümbül” sözcüklerini eş görevle bağlar ve yerine “ve” konabilir; bağlaç üçüncü cümlededir.
Örnek 2. “Haberi heyecanla anlattı.” cümlesinde “ile” hangi anlamı katmıştır?
Çözüm. “heyecanla” sözü anlatma eyleminin nasıl yapıldığını bildirir; yerine “heyecanlanarak” denebilir. Bu kullanımda “ile” iki sözcüğü bağlamaz, yerine “ve” de konamaz. Bu yüzden durum bildiren bir edattır.
Sık yapılan hatalar
- -la, -le biçimindeki “ile”yi her zaman edat sanmak: “Çayla simit” öbeğinde bağlaçtır.
- “ve” sınamasını yapmadan karar vermek.
- Birliktelik bildiren “ile”yi bağlaç sanmak: “Komşumuzla pazara gittik.”
- Yerine “ve” konabiliyorsa “ile” bağlaçtır.
- Edat olan “ile”: araç, birliktelik, durum, zaman.
- Bağlaçla bağlanan iki söz aynı görevdedir ve yer değiştirebilir.