Konu anlatımı
Soru zarfları (belirteçleri) bir eylemin nasıl, ne zaman, ne kadar ya da niçin yapıldığını soru yoluyla belirtir: “Bu bilmecenin cevabını nasıl buldun?” Soru sözcükleri (kelimeleri) sıfat (ön ad) ve zamir (adıl) olarak da kullanıldığı için bu konudaki sorular ayırt etmeye dayanır. Bu alt başlıkta soru zarflarını ve onları öteki soru sözcüklerinden ayırmanın yolunu göreceksin.
Başlıca soru zarfları
“nasıl” eylemin biçimini, “ne zaman” zamanını, “ne kadar” miktarını, “niçin” ve “neden” sebebini sorar: “Bu yemeği nasıl pişirdin?”, “Sonuçlar ne zaman açıklanacak?”, “Bu hafta ne kadar koştunuz?”, “Düğüne niçin gelmedin?”, “Neden bu kadar telaşlısın?” Soru zarfı bir sıfatın derecesini de sorabilir: “Yol ne kadar uzun?” cümlesinde “ne kadar”, “uzun” sözcüğünün derecesini sorar.
Soru cümlesi olmak zorunda değil
Soru zarfı bulunan her cümle soru cümlesi değildir: “Bulmacayı nasıl çözdüğünü bize anlattı.”, “Yağmurun ne zaman duracağını kimse bilmiyor.” Bu cümlelerde de “nasıl” ve “ne zaman” bir eylemi soru yoluyla belirtir; sözcüklerin türü değişmez. Cümle bir soru sormadığı için sonuna soru işareti değil nokta konur.
Soru sıfatı ve soru zamirinden ayırma
Soru sözcüğü bir ismin önüne gelip onu belirtiyorsa soru sıfatıdır: “Hangi kapıdan girdiniz?”, “Nasıl bir araba arıyorsun?”. Bir ismin yerini tutup ek alıyorsa soru zamiridir: “Kimi aradın?”, “Nereye gidiyorsun?”. Yer soran “nereye”, “nerede”, “nereden” sözcükleri bu yüzden zarf değil, ek almış soru zamiridir. Nasıl ayırt edilir: Soru sözcüğü bir ismi belirtiyorsa sıfat, ek alıp bir ismin yerini tutuyorsa zamir, bir eylemi ya da sıfatı soruyorsa zarftır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Hangi vapura bineceğiz?”, “Vapur ne zaman kalkacak?” ve “Biletleri kime verdin?” cümlelerinin hangisinde soru zarfı vardır?
Çözüm. Birinci cümlede “hangi” sözcüğü “vapur” isminin önünde onu soru yoluyla belirtir; soru sıfatıdır. Üçüncü cümlede “kime” sözcüğü bir kişinin yerini tutar ve yönelme eki almıştır; soru zamiridir. İkinci cümlede “ne zaman” kalkma eyleminin zamanını sorar; soru zarfı ikinci cümlededir.
Örnek 2. “Nasıl bir pasta yapmak istersin?” ve “Bu pastayı nasıl süsledin?” cümlelerindeki “nasıl” sözcüklerini karşılaştırınız.
Çözüm. Birinci cümlede “nasıl” sözcüğü “pasta” isminin önündedir ve onu soru yoluyla belirtir; soru sıfatıdır. Araya giren “bir” bu durumu değiştirmez. İkinci cümlede “nasıl” süsleme eylemini sorar ve önünde belirttiği bir isim yoktur; soru zarfıdır. Aynı sözcüğün türünü nitelediği sözcük belirler.
Sık yapılan hatalar
- Soru zarfı bulunan her cümleyi soru cümlesi sanmak.
- Yer soran “nereye”, “nerede” sözcüklerini soru zarfı saymak; bunlar ek almış soru zamiridir.
- İsmin önündeki “nasıl” sözcüğünü soru zarfı sanmak: “nasıl bir ev” öbeğinde “nasıl” sıfattır.
- Soru zarfları: nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, neden.
- Eylemi ya da sıfatı soran sözcük zarf, ismi belirten sözcük sıfat, ismin yerini tutan sözcük zamirdir.
- Soru zarfı, soru sormayan bir cümlede de zarftır.