Konu anlatımı
Virgül, cümle içindeki kısa duraklamaları gösterir ve en çok görevi olan işarettir. Sorular ya virgülün bir cümledeki görevini ya da yanlış kullanılan virgülü sorar. Bu alt başlıkta virgülün başlıca görevlerini ve virgül konmaması gereken yerleri göreceksin.
Sıralama ve sıralı cümleler
Virgül, birbiri ardınca sıralanan eş görevli sözcükleri (kelimeleri) ve sözcük gruplarını ayırır: “Çantasına defter, kalem ve silgi koydu.” Son iki öge “ve, ile, veya, ya da” ile bağlanıyorsa bu bağlaçlardan önce virgül konmaz; bağlaçtan sonra da virgül gelmez. Aynı ismi niteleyen sıralı sıfatlar (ön adlar) da virgülle ayrılır: “Uzun, karlı bir kış geçirdik.”
Virgül, sıralı cümleleri de birbirinden ayırır: “Kapıyı açtı, içeri girdi, ışığı yaktı.” Bu cümlelerin her birinin kendi yüklemi vardır ve aynı özneye ya da farklı öznelere bağlı olabilir: “Fırtına dindi, tekneler denize açıldı.”
Ara söz, hitap ve cevap sözleri
Cümlenin içinde açıklama yapan ara sözler ve ara cümleler iki virgül arasına alınır: “Halam, mahallenin en eski terzisi, bu yıl dükkânını kapattı.” Ara sözler kısa çizgiyle de ayrılabilir. Hitap için kullanılan sözlerden sonra virgül konur: “Sevgili kardeşim, mektubunu aldım.” Cümle başındaki “evet, hayır, peki, tamam” gibi cevap sözlerinden sonra da virgül konur: “Evet, bu kitabı okudum.”
Tırnak içinde verilmeyen aktarma cümlelerinden sonra virgül konur: “Yarın erken geleceğim, dedi.” Aynı söz tırnak içinde verilirse virgül kullanılmaz.
Özneden sonra ve virgülün konmadığı yerler
Anlam karışıklığını önlemek için özneden sonra virgül konur: “Genç, adama baktı.” cümlesinde bakan gençtir; virgül olmasaydı cümle “genç bir adama baktı” anlamına gelirdi. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşen özneyi belirtmek için de virgül kullanılabilir.
Sıfat ile nitelediği isim (“gideceğimiz yerler”), tamlayan ile tamlanan (“eski evin bahçesi”) ve birlikte tek bir nesneyi adlandıran sözcükler (“evrak çantası”) arasına virgül konmaz. Bu yerlere konan virgül, sorularda en sık sorulan yanlış kullanımlardandır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Evet, ( I ) bu yaz Ayvalık'a gideceğiz. Annem bavula tişört, ( II ) şort ve mayo koydu. Babam haritada gideceğimiz, ( III ) yeri gösterdi. Sabah kahvaltı yaptık, ( IV ) yola çıktık.” Numaralanmış virgüllerden hangisi yanlıştır?
Çözüm. I numaralı virgül cevap sözünden sonra, II numaralı virgül eş görevli sözcükler arasında, IV numaralı virgül sıralı cümleler arasında doğru kullanılmıştır. III numaralı virgül ise “gideceğimiz” sıfatı ile nitelediği “yer” ismini ayırmıştır; sıfat ile nitelediği isim arasına virgül konmaz. Yanlış olan III numaralı virgüldür.
Örnek 2. “Ahmet, kapıyı kapatır mısın?” ve “Ahmet, en yakın arkadaşım, yarın bize geliyor.” cümlelerinde “Ahmet” sözcüğünden sonra gelen virgüllerin görevleri aynı mıdır?
Çözüm. Birinci cümlede konuşan kişi Ahmet'e seslenmektedir; “Ahmet” bir hitaptır ve virgül hitaptan sonra konmuştur. İkinci cümlede “Ahmet” cümlenin öznesidir; “en yakın arkadaşım” sözü bu özneyi açıklayan bir ara sözdür ve iki virgül arasına alınmıştır. Birinci cümledeki virgül hitabı ayırır, ikinci cümledeki virgüller ise ara sözü sınırlar; görevleri farklıdır.
Sık yapılan hatalar
- “ve” bağlacından önce ya da sonra virgül koymak.
- Sıfat ile ismi ya da tamlayan ile tamlananı virgülle ayırmak: “eski evin, bahçesi” yanlıştır.
- Tek bir nesnenin adını oluşturan sözcükleri ayırmak: “file, çanta” değil “file çanta”.
- Tırnak içinde verilen aktarmadan sonra virgül koymak.
- Eş görevli sözcükler ve sıralı cümleler virgülle ayrılır.
- Hitap ve “evet, hayır” gibi cevap sözlerinden sonra virgül konur.
- Sıfat-isim ve tamlayan-tamlanan arasına virgül konmaz.