Konu anlatımı
Bazı sorular kısa bir olay ya da durum anlatır ve onu en iyi karşılayan deyimi ya da atasözünü ister. Bazen de bir parçadaki boşluğa uygun deyim aranır. Bu sorular, deyim ve atasözlerinin anlamını bilmenin yanında olayın özünü kavramayı da gerektirir. Bu alt başlıkta bu soruların çözüm yolunu göreceksin.
Olayı özetle
Önce anlatılan olayı tek cümleyle özetle: Kim ne yapmak istedi, ne yaptı, sonuç ne oldu? Örneğin bir kişi küçük ama düzenli adımlarla ilerleyip sonunda büyük bir işi başarıyorsa olayın özü “küçük ve sürekli emekle büyük sonuca ulaşmak”tır. Bu özet, seçeneklerdeki söz öbekleriyle karşılaştıracağın ölçüttür. Özetini çıkarmadan seçeneklere geçersen olayın bir ayrıntısına takılabilirsin.
Seçenekleri sına
Seçeneklerdeki her deyimin ya da atasözünün anlamını kısaca yaz ve özetinle karşılaştır. Doğru seçenek olayın bütününü karşılar. En sık tuzak, olayın yalnız bir ayrıntısına uyan seçenektir: Olayda bir kişinin bir an üzüldüğü anlatılıyorsa “üzülmek” anlamlı bir deyim ilk bakışta doğru görünür, ama olayın asıl özü başka olabilir. Bir başka tuzak da olayın tersini anlatan söz öbeğidir.
Boşluğa deyim getirme
Parçadaki boşluğa deyim getirilen sorularda boşluktan önceki ve sonraki cümleler ipucu verir. Boşluktan sonra gelen “artık”, “bu yüzden” gibi sözler, deyimin bir sonucu ya da bir değişimi anlatması gerektiğini gösterir. Deyimi boşluğa koyduktan sonra cümleyi baştan sona oku; hem anlamın hem de çekim ekinin cümleye uyup uymadığını denetle.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Kardeşim haziran başında harçlığının bir kısmını her hafta kumbarasına atmaya başladı. Kimse bu küçük paraları önemsemiyordu. Yaz sonunda kumbarayı açtığında, uzun zamandır istediği gitarı alacak kadar para biriktirdiğini gördü.” Bu durumu “Damlaya damlaya göl olur.”, “Sakla samanı, gelir zamanı.” ve “Acele işe şeytan karışır.” atasözlerinden hangisi en iyi anlatır?
Çözüm. Olayın özü, küçük ama düzenli birikimlerin zamanla büyük bir sonuca ulaşmasıdır. “Damlaya damlaya göl olur.” atasözü tam bu durumu anlatır. “Sakla samanı, gelir zamanı.” değersiz görünen bir şeyin ileride işe yarayacağını anlatır; parçadaki paralar değersiz değil, küçüktür. “Acele işe şeytan karışır.” ise olayla ilgisizdir.
Örnek 2. “Komşumuz yıllarca kimseye danışmadan iş kurdu ve hepsinde zarar etti. Son yanlışından sonra ----; artık her işe başlamadan önce mutlaka bir bilene danışıyor.” Boşluğa “aklı başına geldi”, “ipe un serdi” ve “pireyi deve yaptı” sözlerinden hangisi gelmelidir?
Çözüm. Boşluktan sonraki “artık” sözü, komşunun davranışında bir değişim olduğunu gösterir: Eskiden danışmadan iş kuran komşu, şimdi önce bir bilene danışıyor; yani yanlışını anlayıp doğru düşünmeye başlamıştır. Bu anlamı “aklı başına gelmek” karşılar. “ipe un sermek” bahane bulup işi yapmamak, “pireyi deve yapmak” küçük bir şeyi çok büyütmek demektir; ikisi de parçaya uymaz.
Sık yapılan hatalar
- Olayın yalnız bir ayrıntısına uyan seçeneği işaretlemek.
- Olayı özetlemeden seçeneklere geçmek.
- Boşluğa getirilen deyimin cümleyle anlam ve ek bakımından uyumunu denetlememek.
- Önce olayı tek cümleyle özetle.
- Doğru söz öbeği olayın bütününü karşılar.
- Boşluk sorularında “artık, bu yüzden” gibi ipuçlarına bak.