Konu anlatımı
Sevr Antlaşması, İtilaf devletlerinin Osmanlı Devleti'ne kabul ettirmek istediği barış antlaşmasıdır. Bu alt başlıkta antlaşmanın içeriğini, neden hukuken geçersiz sayıldığını ve Milli Mücadele'ye etkisini göreceksin.
İmzalanma koşulları
TBMM'nin açılmasından sonra İtilaf devletleri Osmanlı Devleti ile yapacakları barışın şartlarını hazırladı. Yunan ordusunun Batı Anadolu'da ilerlediği bir sırada İstanbul hükümeti, padişahın başkanlığında toplanan bir kurulda antlaşmayı imzalamaya karar verdi. Sevr Antlaşması 10 Ağustos 1920'de İtilaf devletleri ile Osmanlı Devleti temsilcileri arasında imzalandı. Bu sırada Osmanlı Mebusan Meclisi İstanbul'un işgali nedeniyle dağılmış durumdaydı.
Başlıca maddeler
Sevr Antlaşması Osmanlı topraklarını parçalıyordu. Doğu Trakya ve İzmir çevresi Yunanistan'a bırakılıyor, İzmir'in kesin durumu daha sonra yapılacak bir halkoylamasına bağlanıyordu. Boğazlar İtilaf devletlerinin denetimindeki uluslararası bir komisyona veriliyordu. Doğu Anadolu'da bir Ermeni devletinin kurulması, Güneydoğu Anadolu'da özerk bir yönetim oluşturulması öngörülüyordu. Güney ve Güneybatı Anadolu Fransız ve İtalyan nüfuz bölgelerine ayrılıyor, Arap toprakları Osmanlı Devleti'nden ayrılıyordu. Osmanlı ordusu çok küçük bir kuvvete indiriliyor, kapitülasyonlar genişletiliyor ve maliye yabancı denetimine sokuluyordu.
Hukuki durum ve TBMM'nin tepkisi
Osmanlı hukukuna göre bir antlaşmanın yürürlüğe girmesi için Mebusan Meclisi'nin onayı gerekiyordu. Meclis dağılmış olduğu için Sevr Antlaşması onaylanmadı ve hukuken yürürlüğe girmedi. TBMM ise antlaşmayı tanımadı, imzalayanları ve imzalanmasına onay verenleri vatan haini ilan etti. Sevr'in ağır şartları halkın Milli Mücadele'ye desteğini artırdı. Antlaşma, TBMM ordularının kazandığı zaferlerle fiilen ortadan kalktı; Lozan Antlaşması ile de tamamen geçersiz hâle geldi. Bu yüzden Sevr, uygulanamamış bir antlaşma olarak tarihe geçti.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Sevr Antlaşması'nın hukuken geçersiz ve fiilen uygulanamaz hâle gelmesinin nedenlerini ayırt edin.
Çözüm. Antlaşma hukuken geçersizdir, çünkü Osmanlı Mebusan Meclisi İstanbul'un işgaliyle dağıldığından antlaşma meclis tarafından onaylanmadı. Fiilen uygulanamaz hâle gelmesi ise TBMM'nin antlaşmayı tanımaması ve Milli Mücadele'nin askerî zaferleriyle İtilaf devletlerinin antlaşmayı Anadolu'da uygulayamamasından kaynaklandı. Biri hukuki, öbürü askerî ve siyasi bir nedendir; Lozan ile antlaşma tamamen ortadan kalktı.
Örnek 2. Sevr Antlaşması'nın ağır şartlarının Milli Mücadele'ye etkisi ne olmuştur?
Çözüm. Sevr, Türklere Anadolu'nun ortasında küçük bir toprak parçası bırakan ve bağımsızlığı fiilen ortadan kaldıran şartlar içeriyordu. Bu durum, İtilaf devletleriyle uzlaşarak devletin kurtarılabileceğini düşünenlerin umudunu kırdı. Halk, kurtuluşun ancak silahlı mücadeleyle mümkün olduğunu daha açık biçimde gördü ve TBMM'nin çevresinde daha güçlü biçimde birleşti. Böylece Sevr, Milli Mücadele'ye verilen desteği artırdı.
Sık yapılan hatalar
- Sevr'i TBMM'nin imzaladığını sanmak; antlaşma İstanbul hükümetinin temsilcilerince imzalandı, TBMM tanımadı.
- Sevr'in Mebusan Meclisi'nde onaylandığını düşünmek; meclis dağılmış olduğu için onaylanmadı.
- Sevr'in bir ateşkes antlaşması olduğunu sanmak; Sevr bir barış antlaşmasıdır, ateşkes Mondros'tur.
- 10 Ağustos 1920 Sevr: İtilaf devletleri ile İstanbul hükümeti arasında.
- Maddeler: Trakya ve İzmir Yunanistan'a, Boğazlar komisyona, doğuda yeni devlet ve özerk yönetim, güneyde nüfuz bölgeleri, küçük ordu.
- Mebusan Meclisi onaylamadığı için hukuken geçersiz; TBMM tanımadı; zaferlerle fiilen ortadan kalktı.