Konu anlatımı
1920 yılının ilk aylarında milli iradenin hedefleri bir belgeyle ilan edildi ve İstanbul'un işgali üzerine Ankara'da yeni bir meclis açıldı. Bu alt başlıkta Misak-ı Milli'yi ve TBMM'nin açılışını göreceksin.
Misak-ı Milli
Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Seçimlerden sonra İstanbul'da toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisi 28 Ocak 1920'de Misak-ı Milli'yi, yani milli andı kabul etti. Buna göre Mondros imzalandığı sırada Türk çoğunluğun yaşadığı yerler bölünmez bir bütündü; Arap topraklarının, Kars, Ardahan ve Batum'un ve Batı Trakya'nın geleceği gerekirse halkoylamasıyla belirlenecekti. İstanbul ve Marmara'nın güvenliği sağlanmak şartıyla Boğazlar dünya ticaretine açılabilecek, azınlıkların hakları komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklar ölçüsünde korunacak, gelişmeyi engelleyen kapitülasyonlar kaldırılacaktı. Misak-ı Milli tam bağımsızlığı ve milli sınırları belirleyen bir belgeydi.
İstanbul'un işgali ve TBMM'nin açılışı
Misak-ı Milli'nin kabulü İtilaf devletlerinin tepkisini çekti; İtilaf devletleri 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etti, meclis basıldı ve bazı milletvekilleri Malta'ya sürüldü. Mebusan Meclisi çalışmalarına son verdi. Mustafa Kemal bunun üzerine olağanüstü yetkilere sahip yeni bir meclis için seçim yapılmasını istedi. Seçilen temsilciler ile İstanbul'dan gelebilen milletvekillerinden oluşan Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı ve Mustafa Kemal meclis başkanı seçildi.
TBMM'nin özellikleri ve isyanlar
TBMM milli egemenliğe dayanıyordu; yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde toplayan güçler birliği ilkesini benimsedi ve meclis hükümeti sistemiyle çalıştı. Olağanüstü yetkilere sahip, yeni bir devlet kuran bir meclisti. İstanbul hükümetinin kışkırttığı, Kuva-yı Milliye'den bazı önderlerin çıkardığı ve bazı azınlık gruplarının desteklediği isyanlar TBMM'yi zor durumda bıraktı. Meclis, isyanlara karşı Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu çıkardı ve kararlarını hızla uygulamak için İstiklal Mahkemeleri'ni kurdu. Bu önlemlerle iç düzen sağlandı ve TBMM'nin otoritesi güçlendi.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Misak-ı Milli'nin son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmesinin önemi nedir?
Çözüm. Misak-ı Milli Osmanlı Devleti'nin yasal meclisinde kabul edildiği için Milli Mücadele'nin hedefleri yalnızca bir kongrenin değil, seçilmiş temsilcilerin onayını kazandı. Belge milli sınırları ve tam bağımsızlığı açıkça ortaya koydu. Bu yüzden İtilaf devletleri sert tepki gösterip İstanbul'u resmen işgal etti ve meclisin dağılmasına yol açtı. Bu da Ankara'da yeni bir meclisin, yani TBMM'nin açılmasının yolunu açtı.
Örnek 2. TBMM'nin güçler birliği ilkesini benimsemesinin olağanüstü dönem koşullarıyla ilişkisini açıklayın.
Çözüm. TBMM açıldığında ülke işgal altındaydı, cepheler açıktı ve meclise karşı isyanlar çıkıyordu. Bu koşullarda hızlı karar almak ve kararları hemen uygulamak hayati önemdeydi. Yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin mecliste toplanması, yetki çatışmalarını önledi ve kararların gecikmeden uygulanmasını sağladı. İstiklal Mahkemeleri'nin meclis üyelerinden oluşturulması da bu anlayışın bir sonucuydu.
Sık yapılan hatalar
- Misak-ı Milli'nin TBMM'de kabul edildiğini sanmak; Misak-ı Milli son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi.
- İstanbul'un resmen işgalini Mondros'tan hemen sonra sanmak; resmî işgal 16 Mart 1920'dedir.
- TBMM'nin kuvvetler ayrılığı ilkesiyle çalıştığını düşünmek; TBMM güçler birliği ilkesini benimsedi.
- 27 Aralık 1919 Temsil Heyeti Ankara'da; 28 Ocak 1920 Misak-ı Milli: milli sınırlar ve tam bağımsızlık.
- 16 Mart 1920 İstanbul'un resmen işgali; 23 Nisan 1920 TBMM.
- TBMM: milli egemenlik ve güçler birliği; Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri.