Konu anlatımı
Batı Cephesi'nde Yunan ilerleyişini durdurmak için düzenli bir ordu kurmak zorunluydu. Bu alt başlıkta düzenli orduya geçişi ve düzenli ordunun ilk zaferleri olan İnönü muharebelerini sonuçlarıyla göreceksin.
Düzenli orduya geçiş
1920 yazında Yunan ordusu Batı Anadolu'da hızla ilerleyerek Bursa ve Uşak'ı aldı. Kuva-yı Milliye birlikleri büyük çaplı bir orduya karşı yetersiz kaldı; Ekim 1920'deki Gediz taarruzunun başarısızlığı bu durumu açıkça gösterdi. TBMM bunun üzerine düzenli ordu kurulmasına karar verdi. Düzenli orduya katılmak istemeyen Çerkez Ethem ayaklandı; isyan bastırılınca Çerkez Ethem Yunanlılara sığındı. Böylece Batı Cephesi'nde düzenli orduya geçiş tamamlandı.
I. İnönü ve sonuçları
Çerkez Ethem isyanından yararlanmak isteyen Yunan ordusu Ocak 1921'de Eskişehir yönünde ilerledi; İsmet Bey komutasındaki düzenli ordu Yunanlıları İnönü'de durdurdu. Bu, düzenli ordunun ilk zaferiydi ve halkın TBMM'ye güvenini artırdı. Zaferden sonra 20 Ocak 1921'de TBMM'nin ilk anayasası olan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi ve egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu belirtildi. İtilaf devletleri Sevr'i biraz değiştirerek kabul ettirmek için Şubat 1921'de Londra Konferansı'nı topladı; konferansa TBMM temsilcilerinin de çağrılması, İtilaf devletlerinin TBMM'yi muhatap almaya başladığını gösterdi. Mart 1921'de Afganistan ve Sovyet Rusya ile antlaşmalar imzalandı, İstiklal Marşı kabul edildi.
II. İnönü ve sonuçları
Londra Konferansı'ndan bir sonuç çıkmayınca Yunan ordusu Mart 1921'de yeniden saldırdı. İsmet Bey'in komutasındaki ordu II. İnönü Muharebesi'ni de kazandı; Mustafa Kemal bu zafer için İsmet Bey'e gönderdiği telgrafta onun yalnızca düşmanı değil, milletin kötü talihini de yendiğini belirtti. Zafer TBMM'nin hem ülke içindeki hem dış dünyadaki saygınlığını yükseltti; İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başladı, Fransa ile görüşmeler hız kazandı. Yunanlılar ise yeni ve daha büyük bir saldırı için hazırlanmaya başladı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. I. İnönü zaferinin iç ve dış politikadaki sonuçlarını sınıflandırın.
Çözüm. İç politikada halkın düzenli orduya ve TBMM'ye güveni arttı; zaferin ardından 20 Ocak 1921'de Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi ve Mart 1921'de İstiklal Marşı benimsendi. Dış politikada İtilaf devletleri Londra Konferansı'nı toplayarak TBMM temsilcilerini de davet etti ve TBMM'yi muhatap almaya başladı; Afganistan ve Sovyet Rusya ile antlaşmalar imzalandı. Böylece askerî başarı hem devletin örgütlenmesine hem de diplomatik tanınmaya katkı sağladı.
Örnek 2. Düzenli orduya geçişte Çerkez Ethem isyanının yeri nedir?
Çözüm. Çerkez Ethem, Kuva-yı Milliye'nin önde gelen önderlerinden biriydi ve birliklerinin düzenli orduya katılmasına karşı çıktı. Onun ayaklanması, Kuva-yı Milliye'nin merkezî bir komutaya bağlanmasının ne kadar zor olduğunu gösterdi. İsyanın bastırılmasıyla düzenli orduya karşı direnç kırıldı ve Batı Cephesi'nde tek komuta altında bir ordu oluştu. Yunan ordusunun isyandan yararlanmak için saldırması ise I. İnönü Muharebesi'ne yol açtı.
Sık yapılan hatalar
- Düzenli ordunun ilk zaferini Sakarya sanmak; düzenli ordunun ilk zaferi Ocak 1921'deki I. İnönü'dür.
- Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nu Cumhuriyet'in ilanından sonra kabul edilmiş sanmak; kanun 20 Ocak 1921'de kabul edildi.
- Londra Konferansı'nın savaşı sona erdirdiğini düşünmek; konferans sonuçsuz kaldı ve II. İnönü Muharebesi yapıldı.
- Gediz başarısızlığından sonra düzenli ordu kuruldu; Çerkez Ethem isyanı bastırıldı.
- Ocak 1921 I. İnönü; 20 Ocak 1921 Teşkilat-ı Esasiye; Şubat–Mart Londra Konferansı; Mart'ta Afganistan ve Moskova antlaşmaları, İstiklal Marşı.
- Mart–Nisan 1921 II. İnönü: TBMM'nin itibarı arttı, İtalyanlar çekilmeye başladı.