Konu anlatımı
Sakarya'dan sonra Türk ordusu bir yıl boyunca hazırlandı ve Büyük Taarruz ile Batı Anadolu'yu kurtardı. Bu alt başlıkta Büyük Taarruz'u, Mudanya Ateşkes Antlaşması'nı ve Milli Mücadele'nin diplomatik evresine geçişi göreceksin.
Büyük Taarruz
Sakarya'dan sonra ordu yeniden donatıldı ve eğitildi; doğu ve güney cephelerinin kapanmasıyla buradaki birlikler de Batı Cephesi'ne getirildi. 26 Ağustos 1922'de Mustafa Kemal'in Kocatepe'den yönettiği Büyük Taarruz başladı. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'daki Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nde Yunan ordusunun büyük bölümü yok edildi. Mustafa Kemal'in orduların ilk hedefinin Akdeniz olduğunu bildirmesinin ardından ilerleyen Türk ordusu 9 Eylül 1922'de İzmir'e girdi ve kısa sürede Batı Anadolu Yunan işgalinden kurtarıldı.
Mudanya Ateşkes Antlaşması
Türk ordusunun Boğazlara ve Doğu Trakya'ya yönelmesi üzerine İtilaf devletleri ateşkes istedi. 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması, Yunan kuvvetlerinin Meriç Nehri'ne kadar Doğu Trakya'dan çekilmesini ve bölgenin TBMM'ye bırakılmasını öngördü. İstanbul'un yönetimi de TBMM'ye geçecekti; yalnız İtilaf birlikleri barış yapılana kadar İstanbul'da ve Boğazlarda bulunmaya devam edecekti. Böylece Doğu Trakya ve İstanbul savaş yapılmadan kurtarıldı; İtilaf devletleri de TBMM hükümetini karşılarında muhatap olarak buldu. Mudanya ile Milli Mücadele'nin askerî evresi sona erdi ve diplomatik evresi başladı.
Saltanatın kaldırılması ve Lozan
İtilaf devletlerinin barış konferansına hem TBMM'yi hem de İstanbul hükümetini çağırması ikili bir görüntü yarattı. TBMM 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı ve Osmanlı Devleti hukuken sona erdi. Lozan'daki görüşmelere yalnızca TBMM hükümeti katıldı. Uzun ve zorlu görüşmelerden sonra 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda kabul edildi, kapitülasyonlar kaldırıldı ve sınırlar büyük ölçüde belirlendi. Böylece Milli Mücadele kazanılmış oldu.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Saltanatın kaldırılmasının Lozan Konferansı ile ilişkisini açıklayın.
Çözüm. İtilaf devletleri Lozan Konferansı'na TBMM'nin yanında İstanbul hükümetini de çağırarak Türk tarafını bölmeye ve iki hükümet arasındaki görüş ayrılıklarından yararlanmaya çalıştı. TBMM bunu önlemek için 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı; böylece İstanbul hükümetinin hukuki dayanağı ortadan kalktı. Lozan'a Türkiye'yi temsilen yalnızca TBMM hükümeti katıldı. Bu karar, milli egemenliğe dayanan yeni devletin tek meşru temsilci olduğunu ortaya koydu.
Örnek 2. Büyük Taarruz'dan sonra Doğu Trakya'nın savaş yapılmadan kurtarılabilmesi neyi gösterir?
Çözüm. Büyük Taarruz'da Yunan ordusunun büyük bölümü yok edilmiş ve Türk ordusu Boğazlara doğru ilerlemişti. İtilaf devletleri yeni bir savaşa girmek istemediği için ateşkes istedi ve Mudanya'da Doğu Trakya'nın Yunanlılarca boşaltılmasını kabul etti. Bu durum, sahada kazanılan kesin askerî üstünlüğün masada diplomatik kazanımlara dönüştüğünü ve güçlü bir ordunun barış görüşmelerinde belirleyici olduğunu gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Mudanya'yı barış antlaşması sanmak; Mudanya bir ateşkes antlaşmasıdır, barış Lozan ile sağlandı.
- Mudanya'dan sonra İtilaf kuvvetlerinin İstanbul'dan hemen çekildiğini düşünmek; barış imzalanıncaya kadar kalacaklardı.
- Büyük Taarruz'un Sakarya'dan hemen sonra yapıldığını sanmak; ordu yaklaşık bir yıl hazırlandı, taarruz 26 Ağustos 1922'de başladı.
- 26 Ağustos 1922 Büyük Taarruz; 30 Ağustos Başkomutanlık Meydan Muharebesi; 9 Eylül İzmir.
- 11 Ekim 1922 Mudanya: Doğu Trakya ve İstanbul savaşsız kurtuldu; askerî evre bitti, diplomatik evre başladı.
- 1 Kasım 1922 saltanatın kaldırılması; 24 Temmuz 1923 Lozan.