Konu anlatımı
İnkılaplar yalnızca devletin yapısını değil, insanların gündelik hayatını da değiştirdi. Bu alt başlıkta giyimden takvime, ölçülerden soyadına kadar toplumsal hayatta yapılan düzenlemeleri amaçlarıyla birlikte göreceksin.
Kılık kıyafet ve tekkeler
25 Kasım 1925'te çıkarılan Şapka Kanunu ile şapka giyilmesi kabul edildi; bu düzenleme görünüşte çağdaşlaşmayı ve kıyafete dayalı farklılıkların azalmasını amaçlıyordu. 30 Kasım 1925'te tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı; bu kurumların toplumsal ve siyasi alandaki etkisi sona erdirildi. 1934'te çıkarılan bir kanunla din adamlarının dinî kıyafetlerini yalnızca ibadet yerlerinde ve dinî törenlerde giyebileceği belirlendi. Bu düzenlemeler çağdaşlaşma ve laiklik doğrultusunda yapılmıştır.
Takvim, saat ve ölçüler
Osmanlı Devleti'nde hicri ve rumi takvimler, alaturka saat ve okka, arşın gibi farklı ölçü birimleri kullanılıyordu; bu durum dış dünyayla ilişkilerde ve ticarette karışıklığa yol açıyordu. 26 Aralık 1925'te çıkarılan kanunlarla uluslararası saat ve miladi takvim kabul edildi ve 1 Ocak 1926'dan itibaren uygulandı. 1931'de çıkarılan Ölçüler Kanunu ile metre, kilogram ve litre gibi uluslararası ölçü birimleri benimsendi. 1935'te hafta tatili cumadan pazara alındı. Bu düzenlemeler Batı ile ekonomik ve kültürel ilişkileri kolaylaştırdı ve gündelik hayatta birlik sağladı.
Soyadı Kanunu, lakap ve unvanlar
Toplumda kişilerin lakaplarla, baba adlarıyla ya da memleketleriyle anılması nüfus, askerlik, tapu ve mahkeme işlerinde karışıklıklara yol açıyordu. 21 Haziran 1934'te çıkarılan Soyadı Kanunu ile herkesin bir soyadı alması zorunlu oldu. Aynı yıl TBMM, Mustafa Kemal'e Atatürk soyadını verdi. 26 Kasım 1934'te ağa, hacı, hafız, hoca, efendi, bey ve paşa gibi lakap ve unvanlar kaldırıldı. Bu düzenlemeler toplumsal düzeni kolaylaştırdı ve ayrıcalıkları sona erdirdiği için halkçılık ilkesiyle ilişkilidir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Uluslararası saat, takvim ve ölçülerin kabulünün ortak amacını açıklayın.
Çözüm. Hicri ve rumi takvimler, alaturka saat ve yerel ölçü birimleri, Batı ile yapılan ticarette ve yazışmalarda karışıklığa ve zaman kaybına yol açıyordu. Uluslararası saat ve miladi takvimin, metre ve kilogram gibi ölçülerin kabul edilmesiyle Türkiye dünyanın kullandığı ortak sistemlere uyum sağladı. Bu düzenlemelerin ortak amacı, çağdaş dünyayla ekonomik ve kültürel ilişkileri kolaylaştırmak ve gündelik hayatı düzene koymaktır.
Örnek 2. Soyadı Kanunu ile lakap ve unvanların kaldırılmasının hangi ilkeyle ilişkili olduğunu nedeniyle açıklayın.
Çözüm. Soyadı Kanunu, kişilerin lakap ya da baba adlarıyla anılmasından doğan karışıklıkları gidererek nüfus, askerlik ve mülkiyet işlerinde düzen sağladı. Lakap ve unvanların kaldırılması ise bazı kişilere toplumda üstünlük kazandıran sözleri ortadan kaldırdı. İki düzenleme de vatandaşlar arasında eşitliği güçlendirdiği ve ayrıcalıkları sona erdirdiği için halkçılık ilkesiyle ilişkilidir.
Sık yapılan hatalar
- Şapka Kanunu ile tekke ve zaviyelerin kapatılmasını farklı yıllara koymak; ikisi de Kasım 1925'te gerçekleşti.
- Miladi takvime geçişi Harf İnkılabı ile aynı yıla koymak; saat ve takvim 1925'te kabul edilip 1926'da uygulandı, Harf İnkılabı 1928'dedir.
- Hafta tatilinin cumhuriyetin ilanıyla birlikte pazara alındığını sanmak; bu düzenleme 1935'te yapıldı.
- 1925: 25 Kasım Şapka Kanunu, 30 Kasım tekke ve zaviyeler, 26 Aralık saat ve takvim.
- 1931 Ölçüler Kanunu; 1934 Soyadı Kanunu ile lakap ve unvanların kaldırılması; 1935 pazar tatili.
- Soyadı ve unvan düzenlemeleri halkçılıkla, saat, takvim ve ölçüler çağdaşlaşma ve dünyayla uyumla ilişkilidir.