Konu anlatımı
Milliyetçilik milleti bir arada tutan bağları, halkçılık ise toplum içindeki eşitliği öne çıkarır. Bu alt başlıkta iki ilkenin anlamını ve hangi inkılaplarla uygulandığını, sık karıştırılan örneklerle birlikte göreceksin.
Atatürk milliyetçiliği
Atatürk milliyetçiliği ırk ya da din temeline değil, ortak tarih, dil, kültür ve ülkü birliğine dayanır. Atatürk döneminde Türk milleti, Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkı olarak tanımlandı; bu tanım vatandaşlığı esas alan, birleştirici ve kapsayıcı bir anlayışı yansıtır. Bu milliyetçilik başka milletlere düşmanlık beslemez, onların haklarına saygı gösterir ve “Yurtta sulh, cihanda sulh.” anlayışıyla barışı savunur. Amacı milletin bağımsızlığını korumak, birlik ve beraberliğini güçlendirmek ve milleti çağdaş uygarlık düzeyine ulaştırmaktır.
Milliyetçiliğin uygulamaları
Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmak için 1931'de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti, Türkçeyi araştırıp geliştirmek için 1932'de Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu; bu kurumlar bugün Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu adlarıyla çalışmaktadır. Ekonomide 1926'da çıkarılan Kabotaj Kanunu ile Türk limanları arasında gemi işletme ve ticaret yapma hakkı Türk vatandaşlarına bırakıldı; bu kanun ekonomik bağımsızlığı güçlendirdi. Türkçenin ses yapısına daha uygun bir alfabe getiren Harf İnkılabı ve milli bir eğitim sistemi kuran Tevhid-i Tedrisat Kanunu da milli kültürü güçlendiren adımlar olarak milliyetçilikle ilişkilendirilir.
Halkçılık ve uygulamaları
Halkçılığa göre hiçbir kişi, aile ya da sınıf ayrıcalıklı değildir; herkes yasalar önünde eşittir ve devlet halkın yararına çalışır. 1925'te aşar vergisinin kaldırılması, nüfusun büyük bölümünü oluşturan köylünün yükünü hafifletti. 1934'te çıkarılan Soyadı Kanunu ve aynı yıl ağa, hacı, hafız, efendi, bey ve paşa gibi lakap ve unvanların kaldırılması toplumsal ayrıcalıkları sona erdirdi. Türk Medeni Kanunu'nun kanun önünde eşitliği sağlaması, kadınlara siyasi hakların tanınması, halkı eğitmek için Millet Mekteplerinin ve Halkevlerinin açılması da halkçılıkla ilişkilidir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Aşar vergisinin kaldırılmasını ekonomik ve toplumsal yönleriyle değerlendirerek halkçılık ilkesiyle ilişkilendirin.
Çözüm. Aşar, köylünün ürününden alınan ve toplanırken mültezimlerin haksızlıklarına yol açan bir vergiydi. Kaldırılması devletin gelirlerinde önemli bir azalmaya neden oldu, ama köylünün elinde daha fazla ürün kalmasını ve tarımsal üretimin canlanmasını sağladı. Devletin önemli bir gelir kaynağından vazgeçerek köylüyü rahatlatması, halkın yararını öne koyduğunu gösterir; bu yüzden düzenleme halkçılık ilkesinin açık bir uygulamasıdır.
Örnek 2. Atatürk milliyetçiliğini ırkçı ve yayılmacı milliyetçilikten ayıran özellikleri açıklayın.
Çözüm. Atatürk milliyetçiliği milleti ortak tarih, dil, kültür ve ülkü birliğiyle tanımlar; ırk ya da din ayrımı yapmaz ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını kucaklar. Başka milletlerin topraklarında gözü yoktur; milli sınırlar içinde bağımsız ve onurlu bir yaşamı hedefler ve “Yurtta sulh, cihanda sulh.” anlayışıyla barışı savunur. Bu yüzden saldırgan ve yayılmacı değil, birleştirici ve barışçı bir milliyetçiliktir.
Sık yapılan hatalar
- Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti'nin kurulmasını laiklikle ilişkilendirmek; milli tarih bilincini güçlendirdiği için milliyetçilikle ilgilidir.
- Soyadı Kanunu ile lakap ve unvanların kaldırılmasını aynı kanun sanmak; ikisi 1934'te yapılmış ayrı düzenlemelerdir.
- Kabotaj Kanunu'nu devletçilik uygulaması sanmak; 1926'da çıkarılan bu kanun ekonomik bağımsızlığı amaçladığı için milliyetçilikle ilişkilendirilir.
- Milliyetçilik: ortak tarih, dil, kültür ve ülkü; birleştirici ve barışçı.
- Milliyetçilik uygulamaları: 1931 Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti, 1932 Türk Dili Tetkik Cemiyeti, 1926 Kabotaj.
- Halkçılık: ayrıcalık yok, kanun önünde eşitlik; 1925 aşar, 1934 soyadı ve unvanlar, 1932 Halkevleri.