Konu anlatımı
Cumhuriyet, çağdaş bir toplum kurmanın yolunun eğitimden geçtiğini kabul etti. Bu alt başlıkta eğitimde birliği sağlayan düzenlemeyi, Harf İnkılabı'nı ve kültür alanında kurulan kurumları sırasıyla göreceksin.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu
Osmanlı Devleti'nin son döneminde medreseler, Batı tarzı okullar, azınlık ve yabancı okulları gibi farklı anlayışlarla eğitim veren kurumlar bir arada bulunuyordu; bu durum birbirinden farklı düşüncelerle yetişen kuşaklar ortaya çıkarıyordu. 3 Mart 1924'te çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün eğitim kurumları Maarif Vekâleti'ne bağlandı, medreseler kapatıldı ve öğretim birliği sağlandı. Bu kanun laik ve milli bir eğitim sisteminin temelini oluşturdu; bu yüzden laiklik ve milliyetçilik ilkeleriyle ilişkilidir.
Harf İnkılabı ve Millet Mektepleri
Arap harflerinin Türkçenin ses yapısına uymaması, okuma yazma öğrenmeyi zorlaştırıyordu. 1928'de önce uluslararası rakamlar kabul edildi; ardından 1 Kasım 1928'de çıkarılan kanunla Latin harflerine dayanan yeni Türk alfabesine geçildi. Yeni harfleri halka öğretmek için Millet Mektepleri açıldı ve Mustafa Kemal bu okulların başöğretmenliğini üstlendi. Harf İnkılabı okuma yazmayı yaygınlaştırmayı, Türkçenin doğru yazılmasını sağlamayı ve Batı ile kültürel bağları güçlendirmeyi amaçladı.
Kültür kurumları ve üniversite reformu
Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmak için 1931'de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti, Türkçeyi araştırıp geliştirmek için 1932'de Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu. 1932'de açılan Halkevleri halkın kültür düzeyini yükseltmek için kurslar, kütüphaneler, tiyatro ve yayın çalışmaları düzenledi. 1933'te Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu ve yükseköğretim çağdaş bilim anlayışına göre yeniden düzenlendi. Atatürk'ün ölümünden sonra, 1940'ta kurulan Köy Enstitüleri de köylere öğretmen yetiştirmeyi amaçladı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile Harf İnkılabı'nın amaçlarını karşılaştırın.
Çözüm. Tevhid-i Tedrisat Kanunu, farklı kurumlara dağılmış eğitimi tek bir çatı altında toplayarak öğretim birliğini sağlamayı ve laik, milli bir eğitim sistemi kurmayı amaçladı. Harf İnkılabı ise Türkçenin ses yapısına uygun bir alfabe getirerek okuma yazmayı kolaylaştırmayı ve yaygınlaştırmayı hedefledi. Birincisi eğitimin örgütlenmesini, ikincisi eğitimin temel aracı olan yazıyı değiştirdi; ikisi birlikte okuryazar ve çağdaş bir toplum hedefine hizmet etti.
Örnek 2. 1924, 1928, 1931, 1932 ve 1933 yıllarını eğitim ve kültür alanındaki birer gelişmeyle eşleştirin.
Çözüm. 1924'te Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarıldı. 1928'de Harf İnkılabı gerçekleşti. 1931'de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kuruldu. 1932'de Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu ve Halkevleri açıldı. 1933'te Darülfünun kapatılarak İstanbul Üniversitesi kuruldu. Bu sıralama, önce eğitimde birliğin sağlandığını, ardından alfabenin değiştiğini ve bilimsel kurumların kurulduğunu gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Millet Mekteplerinin Harf İnkılabı'ndan önce açıldığını sanmak; bu okullar yeni harfleri öğretmek için Harf İnkılabı'ndan sonra açıldı.
- Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile Harf İnkılabı'nı aynı yıla koymak; Tevhid-i Tedrisat 1924'te, Harf İnkılabı 1928'de gerçekleşti.
- Tarih ve dil cemiyetlerinin kuruluş yıllarını karıştırmak; Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti 1931'de, Türk Dili Tetkik Cemiyeti 1932'de kuruldu.
- 3 Mart 1924 Tevhid-i Tedrisat: öğretim birliği, medreselerin kapatılması.
- 1928 uluslararası rakamlar ve 1 Kasım 1928 Harf İnkılabı; ardından Millet Mektepleri.
- 1931 Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti, 1932 Türk Dili Tetkik Cemiyeti ve Halkevleri, 1933 üniversite reformu.