Konu anlatımı
Trablusgarp Savaşı, Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki son toprağını kaybettiği savaştır. Bu alt başlıkta savaşın nedenlerini, Osmanlı'nın karşılaştığı güçlükleri ve savaşın sonuçlarını göreceksin.
Nedenler
Siyasi birliğini XIX. yüzyılın ikinci yarısında tamamlayan İtalya, sanayisi için ham madde ve pazar arıyor, sömürge yarışına geç katıldığı için Kuzey Afrika'da kendine yer edinmek istiyordu. Avrupa devletleriyle yaptığı anlaşmalarla Trablusgarp üzerindeki emellerine destek sağlayan İtalya, Osmanlı'nın bölgedeki zayıflığından yararlandı. 1911'de bahaneler öne sürerek Osmanlı'ya savaş açtı ve Trablusgarp kıyılarına asker çıkardı.
Direniş
Osmanlı Devleti bölgeye düzenli ordu gönderemedi. Karadan gidebilmek için İngiliz denetimindeki Mısır'dan geçmek gerekiyordu ve İngiltere buna izin vermiyordu; denizde de İtalyan donanması Osmanlı donanmasından çok daha güçlüydü. Bunun üzerine aralarında Mustafa Kemal ve Enver Bey'in de bulunduğu genç subaylar gönüllü olarak, kılık değiştirip Mısır üzerinden bölgeye geçti. Yerli Arap kabilelerini bir araya getirip İtalyanların iç kesimlere ilerlemesini önlediler; Mustafa Kemal Tobruk'ta başarılı bir savunma yaptı. İtalya savaşı kısa sürede bitiremeyince baskı kurmak için Ege'deki On İki Ada'yı işgal etti.
Uşi Antlaşması ve sonuçları
1912'de Balkanlarda savaşın başlaması üzerine iki cephede birden savaşmak istemeyen Osmanlı Devleti, Uşi Antlaşması'nı imzalayarak İtalya ile barıştı. Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı; bölgedeki Müslümanların dinî işleri için halifenin bir temsilci bulundurması kabul edildi. On İki Ada, Osmanlı askerleri Trablusgarp'tan çekildikten sonra geri verilmek üzere geçici olarak İtalya'da kalacaktı; ancak adalar geri verilmedi ve Lozan Antlaşması ile kesin olarak İtalya'ya bırakıldı. Savaşla Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı da elden çıktı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Osmanlı Devleti'nin Trablusgarp'a düzenli ordu gönderememesinin nedenlerini açıklayın ve bu durumun direnişin biçimini nasıl belirlediğini değerlendirin.
Çözüm. Trablusgarp'a kara yoluyla ulaşmak için İngiltere'nin denetimindeki Mısır'dan geçmek gerekiyordu ve İngiltere buna izin vermedi; deniz yolu ise güçlü İtalyan donanması yüzünden kapalıydı. Düzenli ordu gönderilemeyince direniş, gizlice bölgeye geçen gönüllü subayların yerli halkı örgütlemesiyle sürdürüldü. Bu yöntem İtalyanları kıyıda durdurmaya yetti, ama bölgeyi kalıcı olarak korumak için yeterli olmadı. Coğrafi konum ve deniz gücündeki zayıflık savaşın sonucunu belirledi.
Örnek 2. Uşi Antlaşması'nın imzalanmasında Balkan Savaşı'nın rolü nedir?
Çözüm. Trablusgarp'ta direniş sürerken Balkan devletleri Ekim 1912'de Osmanlı'ya saldırdı. Balkanlar İstanbul'a yakın, nüfusu ve önemi çok daha büyük topraklardı. Osmanlı Devleti hem Kuzey Afrika'da hem Balkanlarda aynı anda savaşacak güce sahip değildi. Bu yüzden Balkan cephesine yoğunlaşabilmek için Uşi Antlaşması'yla Trablusgarp'ı İtalya'ya bıraktı.
Sık yapılan hatalar
- Uşi Antlaşması'yla On İki Ada'nın kesin olarak İtalya'ya bırakıldığını sanmak; adalar geçici olarak bırakıldı, kesin olarak Lozan'da İtalya'ya kaldı.
- Trablusgarp'a büyük bir Osmanlı ordusunun gönderildiğini düşünmek; yalnızca gönüllü subaylar gizlice gidebildi.
- Trablusgarp Savaşı'nı İngiltere'ye karşı yapılmış sanmak; savaş İtalya'ya karşı yapıldı.
- 1911: İtalya'nın saldırısı; Mısır İngiliz denetiminde, denizde İtalyan üstünlüğü.
- Mustafa Kemal ve Enver Bey'in de aralarında olduğu gönüllü subaylar yerli halkı teşkilatlandırdı; Tobruk savunması.
- 1912 Uşi: Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya; On İki Ada geçici olarak İtalya'da; Kuzey Afrika'daki son toprak kaybedildi.