Konu anlatımı
Çanakkale Cephesi, I. Dünya Savaşı'nın gidişini etkileyen ve büyük fedakârlıklarla savunulan bir cephedir. Bu alt başlıkta İtilaf devletlerinin amaçlarını, savaşın aşamalarını ve sonuçlarını göreceksin.
İtilaf devletlerinin amaçları
İtilaf devletleri Çanakkale Boğazı'nı geçerek İstanbul'u almayı ve Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmayı amaçlıyordu. Boğazların açılmasıyla müttefikleri Rusya'ya silah ve malzeme yardımı ulaştırılabilecek, Rusya'nın tahılı da Avrupa'ya taşınabilecekti. Almanya ile Osmanlı arasındaki bağlantının kesilmesi, tarafsız Balkan devletlerinin İtilaf tarafına çekilmesi ve Süveyş Kanalı ile Orta Doğu'daki çıkarların güvence altına alınması da hedefler arasındaydı.
Deniz ve kara savaşları
İngiliz ve Fransız donanması 18 Mart 1915'te Boğaz'ı zorla geçmeye çalıştı. Nusret mayın gemisinin önceden döşediği mayınlar ve kıyı topçusunun ateşi karşısında birçok gemi battı ya da ağır hasar gördü; donanma geri çekilmek zorunda kaldı. Bunun üzerine İtilaf devletleri 25 Nisan 1915'te Gelibolu Yarımadası'nda Arıburnu ve Seddülbahir'e asker çıkardı. Mustafa Kemal Arıburnu'nda düşmanın ilerlemesini durdurdu; Ağustos 1915'te Conkbayırı ve Anafartalar'da kazanılan başarılarla İtilaf kuvvetlerinin yarımadayı ele geçirme planları boşa çıkarıldı. İtilaf kuvvetleri Aralık 1915'te başlayan çekilmeyi Ocak 1916'da tamamladı.
Sonuçlar
Boğazları aşamayan İtilaf devletleri Rusya'ya yardım gönderemedi; ekonomik ve askerî bakımdan zor duruma düşen Rusya'da 1917'de ihtilal çıktı ve Rusya savaştan çekildi. Savaşın uzadığı kabul edilir. Bulgaristan, Çanakkale'deki gelişmelerin de etkisiyle İttifak Devletleri tarafında savaşa girdi. Mustafa Kemal bu cephedeki başarılarıyla tanındı ve daha sonra Milli Mücadele'nin önderi oldu. İki taraf da çok ağır kayıplar verdi; bağımsızlık uğruna yapılan bu savunma ulusal bilincin güçlenmesine katkı sağladı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Çanakkale Cephesi'nde İtilaf devletlerinin başarısız olmasının Rusya'ya etkisini neden-sonuç ilişkisiyle açıklayın.
Çözüm. Rusya'nın sıcak denizlere açılan yolu Boğazlardan geçiyordu. İtilaf devletleri Boğazları geçemeyince Rusya'ya silah, cephane ve malzeme ulaştıramadı; Rusya da tahılını satarak gelir elde edemedi. Cephede ağır kayıplar veren ve ekonomik sıkıntılar yaşayan Rusya'da halkın hoşnutsuzluğu arttı ve 1917'de ihtilal çıktı. Yeni yönetim savaştan çekildi ve 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzaladı.
Örnek 2. Çanakkale Savaşları'nı deniz ve kara savaşları olarak aşamalara ayırın ve her aşamanın sonucunu belirtin.
Çözüm. Deniz aşamasında İtilaf donanması 18 Mart 1915'te Boğaz'ı zorla geçmeye çalıştı; mayınlar ve kıyı topçusu karşısında ağır kayıplar verip geri çekildi ve deniz yoluyla geçme planı başarısız oldu. Kara aşamasında İtilaf kuvvetleri 25 Nisan 1915'te Gelibolu Yarımadası'na çıkarma yaptı; Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar'daki savunmalarla ilerleyemedi. Sonunda İtilaf kuvvetleri Ocak 1916'da yarımadadan tamamen çekildi.
Sık yapılan hatalar
- Çanakkale'de Osmanlı'nın taarruz ettiğini sanmak; Çanakkale bir savunma cephesiydi.
- 18 Mart ile 25 Nisan'ı karıştırmak; 18 Mart 1915 deniz harekâtı, 25 Nisan 1915 kara çıkarmasıdır.
- Çanakkale zaferinin Osmanlı'nın savaşı kazanmasını sağladığını düşünmek; Osmanlı savaştan yenik çıktı ve Mondros'u imzaladı.
- Amaçlar: İstanbul'u alıp Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak, Rusya'ya yardım, Balkan devletlerini kazanmak.
- 18 Mart 1915 deniz zaferi; 25 Nisan 1915 çıkarma; Arıburnu, Conkbayırı, Anafartalar; Ocak 1916 çekilme.
- Sonuç: Rusya'ya yardım ulaşamadı, savaş uzadı, Bulgaristan İttifak tarafında savaşa girdi, Mustafa Kemal tanındı.