Konu anlatımı
Balkan Savaşları, Osmanlı Devleti'nin yüzyıllardır elinde tuttuğu Rumeli topraklarının büyük bölümünü kısa sürede kaybettiği savaşlardır. Bu alt başlıkta savaşların nedenlerini, gelişimini ve sonuçlarını göreceksin.
I. Balkan Savaşı
Rusya'nın Balkan Slavlarını kendi çevresinde toplama politikasıyla Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ aralarındaki anlaşmazlıkları bir kenara bırakarak birleşti. Osmanlı'nın Trablusgarp'ta savaştığı bir sırada, Ekim 1912'de Osmanlı'ya saldırdılar. Subayların siyasi gruplara ayrılması, savaş öncesinde terhis edilen deneyimli askerler, ulaşım güçlükleri ve hazırlıksızlık nedeniyle Osmanlı ordusu ağır yenilgiler aldı. Arnavutluk bu sırada bağımsızlığını ilan etti. Mayıs 1913'te imzalanan Londra Antlaşması ile Midye-Enez çizgisinin batısındaki topraklar, Edirne dâhil, Balkan devletlerine bırakıldı; Ege adalarının geleceğinin belirlenmesi büyük devletlere bırakıldı.
II. Balkan Savaşı
Balkan devletleri Makedonya'nın paylaşılması konusunda anlaşamayınca Sırbistan, Yunanistan, Romanya ve Karadağ Haziran 1913'te Bulgaristan'a karşı savaşa girdi. Osmanlı Devleti bu durumdan yararlanarak harekete geçti ve Temmuz 1913'te Edirne ile Kırklareli'ni geri aldı. Eylül 1913'te Bulgaristan ile imzalanan İstanbul Antlaşması ile Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı'da kaldı. Kasım 1913'te Yunanistan ile imzalanan Atina Antlaşması ile Girit Yunanistan'a bırakıldı ve Yunanistan'da kalan Türklerin hakları güvence altına alındı. Bu dönemde Batı Trakya'daki Türkler kısa ömürlü bir yönetim de kurdu.
Sonuçlar
Balkan Savaşları ile Osmanlı Devleti Rumeli'deki topraklarının büyük bölümünü kaybetti. Balkan halklarının ayrılması Osmanlıcılık düşüncesini sona erdirdi; İttihat ve Terakki yönetiminde Türkçülük güçlendi. Balkanlardan Anadolu'ya büyük bir göç dalgası yaşandı ve yüz binlerce insan yurdunu kaybetti. Ordudaki aksaklıklar görülünce ordunun yeniden düzenlenmesine girişildi ve bu amaçla Almanya'dan bir askerî heyet getirildi. Ege adaları sorunu ortaya çıktı. Bu gelişmeler, Osmanlı'nın kısa süre sonra Almanya'nın yanında I. Dünya Savaşı'na girmesinde etkili oldu.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Osmanlı ordusunun I. Balkan Savaşı'nda yenilmesinin nedenlerini açıklayın.
Çözüm. Ordudaki subayların siyasi gruplara ayrılması komuta birliğini bozdu. Savaştan kısa süre önce deneyimli askerlerin terhis edilmesi ordunun gücünü azalttı. Trablusgarp Savaşı sürerken yeni bir cepheyle karşılaşılması, ulaşım ve ikmal güçlükleri ve hazırlıksızlık da yenilgide etkili oldu. Buna karşılık Balkan devletleri Rusya'nın desteğiyle birlikte ve hazırlıklı saldırdı.
Örnek 2. Balkan Savaşları'nın Osmanlı'daki fikir akımlarına etkisini değerlendirin.
Çözüm. Osmanlıcılık, farklı din ve milletten halkları ortak bir Osmanlı kimliğinde birleştirmeyi amaçlıyordu. Balkan Savaşları'nda yüzyıllardır Osmanlı yönetiminde yaşayan Balkan halklarının Osmanlı'ya karşı birleşip savaşması bu düşüncenin gerçekleşemeyeceğini gösterdi ve Osmanlıcılık etkisini yitirdi. Bunun yerine Türklerin ortak kimliğini öne çıkaran Türkçülük, İttihat ve Terakki yönetiminde daha fazla benimsendi.
Sık yapılan hatalar
- Edirne'nin I. Balkan Savaşı'nda korunduğunu sanmak; Edirne I. Balkan Savaşı'nda kaybedildi, II. Balkan Savaşı sırasında geri alındı.
- II. Balkan Savaşı'nda Balkan devletlerinin yine Osmanlı'ya karşı birleştiğini düşünmek; II. Balkan Savaşı Bulgaristan'a karşı yapıldı.
- Londra Antlaşması ile Ege adalarının hemen Yunanistan'a verildiğini sanmak; adaların durumunun belirlenmesi büyük devletlere bırakıldı.
- Ekim 1912 I. Balkan Savaşı; Mayıs 1913 Londra: Midye-Enez çizgisi, Edirne kaybedildi, Arnavutluk bağımsız.
- Haziran 1913 II. Balkan Savaşı; Temmuz 1913 Edirne ve Kırklareli geri alındı; Eylül 1913 İstanbul, Kasım 1913 Atina antlaşmaları.
- Sonuç: Rumeli'nin büyük bölümü kaybedildi, Osmanlıcılık bitti, Türkçülük güçlendi, büyük göç yaşandı.