Konu anlatımı
“Malazgirt Savaşı XI. yüzyılın ikinci yarısında yapıldı.” gibi bir ifadenin doğru olup olmadığını anlamak için yüzyıl ve dönem hesabını bilmelisin. Bu alt başlıkta yüzyılı, yüzyılın yarılarını ve çeyreklerini bulmayı ve M.Ö. tarihlerle çalışmayı göreceksin.
Yüzyılı bulma
Yüzyıl yüz yıllık süredir ve miladi takvimde 1. yıldan başlar: 1–100 yılları I. yüzyıl, 101–200 yılları II. yüzyıl, 1001–1100 yılları XI. yüzyıldır. Bir yılın son iki basamağı 00 değilse son iki basamak silinir ve kalan sayıya 1 eklenir: 1071 için 10 + 1 = 11, yani XI. yüzyıl; 1243 için 12 + 1 = 13, yani XIII. yüzyıl. Son iki basamak 00 ise yıl o yüzyılın son yılıdır ve kalan sayı doğrudan yüzyılı verir: 1300 XIII. yüzyılın, 1900 XIX. yüzyılın son yılıdır. Yüzyıllar Roma rakamıyla ve sonuna nokta konarak yazılır: XV. yüzyıl.
Yarılar ve çeyrekler
Bir yüzyıl iki yarıya ve dört çeyreğe ayrılır. XV. yüzyıl (1401–1500) için ilk yarı 1401–1450, ikinci yarı 1451–1500'dür. Çeyrekler 25'er yıllıktır: ilk çeyrek 1401–1425, ikinci çeyrek 1426–1450, üçüncü çeyrek 1451–1475, son çeyrek 1476–1500. Buna göre 1453 yılı XV. yüzyılın ikinci yarısında ve üçüncü çeyreğindedir; 1326 yılı ise XIV. yüzyılın ilk yarısında ve ikinci çeyreğindedir. “Yüzyılın başları”, “ortaları”, “sonları” gibi ifadeler kesin sınırı olmayan yaklaşık zaman bildirir.
M.Ö. tarihler ve süre hesabı
Milattan önceki yıllar geriye doğru sayılır: M.Ö. 3200, M.Ö. 2000'den daha eskidir. M.Ö. I. yüzyıl M.Ö. 100–1 yıllarını, M.Ö. V. yüzyıl M.Ö. 500–401 yıllarını kapsar. Bu yüzden M.Ö. yüzyıllarda ilk yarı büyük sayılarla başlar: M.Ö. V. yüzyılın ilk yarısı M.Ö. 500–451, ikinci yarısı M.Ö. 450–401 yıllarıdır. Aynı dönemdeki iki tarih arasındaki süre için büyük sayıdan küçüğü çıkarılır: 1071 ile 1176 arasında 105 yıl, M.Ö. 3200 ile M.Ö. 1200 arasında 2000 yıl vardır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Şu ifadelerden hangileri doğrudur? I. 1517 yılı XVI. yüzyılın ilk çeyreğindedir. II. 1700 yılı XVIII. yüzyılın ilk yılıdır. III. 1071 yılı XI. yüzyılın ikinci yarısındadır.
Çözüm. 1517 XVI. yüzyılın 1501–1525 aralığına düştüğü için ilk çeyrektedir; I doğrudur. 1700'ün son iki basamağı 00 olduğu için bu yıl XVII. yüzyılın son yılıdır; XVIII. yüzyıl 1701'de başlar, II yanlıştır. 1071 XI. yüzyılın 1051–1100 aralığında olduğu için ikinci yarıdadır; III doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.
Örnek 2. M.Ö. 3200 yılı hangi yüzyıla aittir? Bu tarihle M.Ö. 1200 arasında kaç yıl vardır?
Çözüm. M.Ö. yüzyıllar da yüzer yıllık dilimlerdir: M.Ö. XXXII. yüzyıl M.Ö. 3200–3101 yıllarını kapsar. Son iki basamağı 00 olan M.Ö. 3200 bu dilimin ilk yılıdır ve M.Ö. XXXII. yüzyıla aittir. İki tarih de milattan önce olduğu için büyük sayıdan küçüğü çıkarılır: 3200 − 1200 = 2000 yıl.
Sık yapılan hatalar
- Yüzler basamağını yüzyıl sanmak: 1453'ü XIV. yüzyıla yerleştirmek.
- 00 ile biten yılı yeni yüzyılın ilk yılı saymak: 1700, XVII. yüzyılın son yılıdır.
- M.Ö. yüzyıllarda ilk yarıyı küçük sayılarla başlatmak: M.Ö. V. yüzyılın ilk yarısı M.Ö. 500–451'dir.
- Son iki basamak 00 değilse kalan sayıya 1 eklenir; 00 ise kalan sayı yüzyılı verir.
- Yarım yüzyıl 50, çeyrek 25 yıldır; XV. yüzyılın üçüncü çeyreği 1451–1475'tir.
- M.Ö. yıllarda büyük sayı daha eskidir; yüzyılın ilk yarısı büyük sayılarla başlar.