Konu anlatımı
Hz. Muhammed'in peygamberliği, kabileler hâlindeki Arap toplumunu inanç birliğine dayanan bir devlete dönüştürdü. Bu alt başlıkta Mekke ve Medine dönemlerinin önemli olaylarını neden ve sonuçlarıyla birlikte göreceksin.
Mekke dönemi ve hicret
Hz. Muhammed 610'da peygamberlikle görevlendirildi. Önce yakın çevresini, sonra bütün Mekkelileri tek Tanrı inancına, adalete ve insanların eşitliğine çağırdı. Mekke'nin ileri gelenleri putperestliğe ve ticari çıkarlarına zarar geleceğini düşünerek Müslümanlara baskı yaptı; bir grup Müslüman Habeşistan'a göç etti. Baskıların artması üzerine Müslümanlar 622'de Medine'ye hicret etti. Hicret, Müslümanların bir topluluk olarak örgütlenmesinin başlangıcı sayılır ve daha sonra hicri takvimin başlangıcı kabul edilmiştir.
Medine dönemi
Hz. Muhammed Medine'de bir mescit yaptırdı ve Mekke'den göç edenler (muhacirler) ile onlara kucak açan Medineliler (ensar) arasında kardeşlik bağı kurdu. Medine'deki Müslümanlar, Yahudi kabileler ve öteki topluluklar arasında Medine Sözleşmesi yapıldı: şehir dışarıdan saldırıya uğrarsa taraflar birlikte savunacak, her topluluk dinini serbestçe yaşayacak, anlaşmazlıklarda Hz. Muhammed hakem olacaktı. Böylece Medine'de yazılı kurallara dayanan bir şehir devleti oluştu. Mekkelilerle Bedir (624), Uhud (625) ve Hendek (627) savaşları yapıldı; Hendek'te Mekkeliler şehri alamadan geri döndü.
Hudeybiye'den Veda Hutbesi'ne
628'deki Hudeybiye Antlaşması ile taraflar on yıllık bir barış üzerinde anlaştı; o yıl Kâbe'ye gidemeyecek olan Müslümanlar bu ziyareti bir sonraki yıl yapabilecekti. Bazı maddeler Müslümanların aleyhine görünse de antlaşmayla Mekkeliler Müslümanları resmî bir taraf olarak tanıdı; barış ortamında İslamiyet hızla yayıldı ve Hz. Muhammed çevre ülkelerin hükümdarlarına elçiler gönderdi. Mekkelilerin antlaşmayı bozması üzerine 630'da Mekke fethedildi ve Kâbe putlardan temizlendi. 632'deki Veda Hutbesi'nde can, mal ve namus dokunulmazlığı, insanların eşitliği ve kadın hakları vurgulandı. Hz. Muhammed aynı yıl vefat etti.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Hudeybiye Antlaşması'nın bazı maddeleri Müslümanların aleyhine olduğu hâlde antlaşma bir başarı olarak değerlendirilir. Bunun nedenleri nelerdir?
Çözüm. Antlaşmayla Mekkeliler, o güne kadar yok saydıkları Müslümanları ilk kez karşılıklı yükümlülükler içeren bir antlaşmanın tarafı olarak tanıdı. On yıllık barış dönemi Müslümanların gücünü savaş yerine İslamiyet'i yaymaya yöneltmesini sağladı ve Müslüman sayısı hızla arttı. Hz. Muhammed bu ortamda çevre ülkelere elçiler gönderdi. Mekkelilerin antlaşmayı bozması da 630'da Mekke'nin fethine zemin hazırladı.
Örnek 2. Hicretin Müslümanlar ve İslam tarihi açısından önemini açıklayın.
Çözüm. Hicretle Müslümanlar baskı altında yaşadıkları Mekke'den, kendilerini kabul eden Medine'ye göç ederek güvenli bir ortama kavuştu. Medine'de Hz. Muhammed'in önderliğinde bir topluluk ve ardından bir şehir devleti örgütlendi; Medine Sözleşmesi bu düzenin yazılı temelini oluşturdu. İslamiyet bir inanç olmanın yanında siyasi bir güce de dönüştü. Hicret o kadar önemli görüldü ki Hz. Ömer döneminde hicri takvimin başlangıcı kabul edildi.
Sık yapılan hatalar
- Hicreti Mekke'nin fethiyle karıştırmak; hicret 622'de Medine'ye göçtür, Mekke 630'da fethedildi.
- Hudeybiye Antlaşması'nın bütün maddelerinin Müslümanların lehine olduğunu sanmak.
- Medine'de yalnızca Müslümanların yaşadığını düşünmek; Medine Sözleşmesi farklı toplulukları kapsıyordu.
- 610 peygamberlik; 622 hicret ve Medine Sözleşmesi.
- Bedir 624, Uhud 625, Hendek 627; Hudeybiye 628.
- 630 Mekke'nin fethi; 632 Veda Hutbesi ve vefat.