Konu anlatımı
Hunlar, Türk tarihinin bilinen ilk büyük devletini kurdu ve batıya göçleriyle Avrupa tarihini de değiştirdi. Bu alt başlıkta Asya Hun Devleti'ni, Mete Han'ın düzenlemelerini ve Avrupa Hunlarını göreceksin.
Asya Hun Devleti ve Mete Han
Asya Hun Devleti bilinen ilk Türk devletidir ve Çin'in kuzeyindeki bozkırlarda güçlendi. Devletin en parlak dönemi M.Ö. 209'da başa geçen Mete Han zamanıdır. Mete Han orduyu onluk, yüzlük, binlik ve on binlik birliklere ayırarak onlu sistemi uyguladı; bu düzen sonraki Türk devletlerinde de kullanıldı. Dağınık Türk boylarını tek yönetim altında topladı, Çin'e karşı başarılar kazanarak onu yıllık vergi ödemeye zorladı ve İpek Yolu'nun önemli bir bölümünü denetledi. Çinliler kuzeyden gelen akınlara karşı surlarını onarıp genişletti; Çin Seddi bu dönemde büyük önem kazandı.
Asya Hunlarının zayıflaması
Mete Han'dan sonra Asya Hun Devleti'nde taht kavgaları baş gösterdi. Çin, Hun hanedanı içindeki anlaşmazlıkları körükleyen, prensesler ve hediyelerle beyleri etkilemeye çalışan bir politika izledi. Bu iç çekişmeler ve Çin'in baskısı sonucunda devlet zamanla Kuzey ve Güney Hunları olarak ikiye ayrıldı; Güney Hunları Çin'in etkisine girdi, Kuzey Hunlarının bir bölümü ise batıya göç etti. Asya Hun Devleti'nin parçalanması, taht kavgalarının ve Çin'in ayrılıkçı politikasının bozkır devletleri için ne kadar tehlikeli olduğunu gösterir.
Avrupa Hunları ve Attila
Batıya göç eden Hunlar 375'te İtil (Volga) Nehri'ni geçerek Karadeniz'in kuzeyindeki Germen kavimlerini yerinden etti; böylece Kavimler Göçü başladı. Göçlerin yarattığı karışıklıklar sırasında Roma İmparatorluğu 395'te ikiye ayrıldı, Batı Roma 476'da yıkıldı. Avrupa Hun Devleti en güçlü dönemini Attila zamanında yaşadı. Attila Doğu Roma'yı ağır vergilere bağladı ve Hun tüccarlarına Bizans pazarlarında ticaret hakkı tanıyan antlaşmalar imzalattı; Galya ve İtalya'ya seferler yaptı. Attila'nın 453'te ölümünden sonra oğulları arasındaki taht kavgaları nedeniyle devlet kısa sürede dağıldı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Mete Han'ın uyguladığı onlu sistemin bozkır ordusuna sağladığı yararlar nelerdir?
Çözüm. Onlu sistemde ordu onluk, yüzlük, binlik ve on binlik birliklere ayrıldığı için her birliğin bir komutanı ve açık bir emir zinciri vardı. Bu düzen büyük bir atlı ordunun hızla toplanmasını, emirlerin kısa sürede iletilmesini ve birliklerin savaş alanında uyum içinde hareket etmesini sağladı. Dağınık boylardan gelen savaşçılar tek bir disiplin altında birleştirildi. Sistemin sonraki Türk devletlerinde de kullanılması kullanışlılığını gösterir.
Örnek 2. Asya Hun Devleti'nin parçalanması ile Avrupa Hun Devleti'nin Attila'dan sonra dağılması arasında nasıl bir benzerlik kurulabilir?
Çözüm. İki devlette de güçlü bir hükümdarın ölümünden sonra hanedan üyeleri arasında taht kavgaları çıktı. Ülkenin bütün hanedanın ortak malı sayılması ve kutun hanedanın her erkek üyesinde bulunduğuna inanılması, tahta birden çok kişinin hak iddia etmesine yol açıyordu. Dış güçler de bu çekişmelerden yararlandı. Bu benzerlik, eski Türk devletlerinin kısa sürede parçalanmasının ortak nedenlerinden birini gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Asya Hun Devleti'ni Türk adını taşıyan ilk devlet sanmak; Türk adını taşıyan ilk devlet Göktürklerdir.
- Kavimler Göçü'nü Attila döneminde başlamış sanmak; göç, Hunların 375'te İtil'i geçmesiyle başladı.
- Çin Seddi'ni Hunların yaptığını düşünmek; surları Çinliler Türk akınlarına karşı yaptırdı.
- Asya Hun: bilinen ilk Türk devleti; Mete Han (M.Ö. 209), onlu sistem.
- Taht kavgaları ve Çin'in ayrılıkçı politikası devleti ikiye ayırdı.
- 375: Hunların İtil'i geçmesi ve Kavimler Göçü; en parlak dönem Attila, 453'ten sonra dağılma.