Konu anlatımı
Rönesans, Avrupa'da insanın kendine ve dünyaya bakışını değiştiren bir dönüşümdür. Bu alt başlıkta Rönesans'ın neden İtalya'da başladığını, hümanizm düşüncesini ve Rönesans'ın sonuçlarını göreceksin.
İtalya'da başlamasının nedenleri
Yeniden doğuş anlamına gelen Rönesans, XIV. yüzyılda İtalya'da başlayıp XVI. yüzyılda Avrupa'ya yayılan bilim, sanat ve düşünce hareketidir. Venedik, Ceneviz ve Floransa gibi İtalyan şehirleri Akdeniz ticaretiyle zenginleşmişti; bu şehirlerdeki Medici gibi zengin aileler sanatçıları ve bilginleri korudu. İtalya'da Antik Roma'dan kalma eserler bol bulunuyordu. İstanbul'un fethinden sonra İtalya'ya giden Bizanslı bilginler Antik Yunan eserlerini tanıttı. Kâğıdın ve daha sonra matbaanın yaygınlaşması da yeni düşüncelerin yayılmasını kolaylaştırdı.
Hümanizm ve sanat
Rönesans düşünürleri Antik Yunan ve Roma eserlerini inceleyerek insanı ve insan aklını merkeze alan hümanizm düşüncesini geliştirdi. Skolastik düşüncenin aksine insanın dünyadaki hayatına, yeteneklerine ve düşünce gücüne önem verildi. Sanatta dinî konuların yanında insan ve doğa işlendi, resimde derinlik veren perspektif kullanıldı. Leonardo da Vinci, Michelangelo ve Rafael sanatta; Dante ve Petrarca edebiyatta; Erasmus düşüncede öne çıktı. Eserler giderek Latince yerine halkın konuştuğu dillerde de yazılmaya başlandı.
Sonuçlar ve Osmanlı
Rönesans skolastik düşünceyi sarstı; akıl, gözlem ve eleştiri önem kazandı. Kilisenin otoritesi sorgulanmaya başlandı ve Reform'a zemin hazırlandı. Bilimsel gelişmelerin önü açıldı, ulusal dillerde edebiyat gelişti. Osmanlı Devleti'nde ise Rönesans benzeri bir hareket görülmedi. Bunda Osmanlı'nın kendi güçlü kültürünü yeterli görmesi, dinî ve kültürel farklılıklar, Avrupa ile düşünce alışverişinin sınırlı kalması ve matbaanın geç kullanılması etkili oldu.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Rönesans'ın İtalya'da başlamasında etkili olan nedenleri ekonomik ve kültürel olarak sınıflandırın.
Çözüm. Ekonomik nedenler: İtalyan şehirlerinin Akdeniz ticaretiyle zenginleşmesi ve bu zenginlikle sanatçıları destekleyen ailelerin ortaya çıkması. Kültürel nedenler: İtalya'da Antik Roma eserlerinin bol bulunması, İstanbul'un fethinden sonra gelen Bizanslı bilginlerin Antik Yunan eserlerini tanıtması ve kâğıt ile matbaanın bilginin yayılmasını kolaylaştırması. Ekonomik zenginlik sanatın ve bilimin desteklenmesini mümkün kılmış, kültürel birikim de bu desteğin yöneleceği konuları sağlamıştır.
Örnek 2. Hümanizm ile skolastik düşünceyi bilginin kaynağı ve insana bakış bakımından karşılaştırın.
Çözüm. Skolastik düşüncede bilginin kaynağı kutsal metinler ve kilise öğretileriydi; akıl yalnızca bu öğretileri kanıtlamak için kullanılırdı ve insanın dünyadaki hayatı ikinci planda kalırdı. Hümanizmde ise Antik eserler, akıl ve gözlem bilginin kaynağı olarak öne çıktı; insanın yetenekleri, dünyadaki hayatı ve düşünce gücü değerli sayıldı. Bu fark, Avrupa'da kilisenin düşünce hayatı üzerindeki tekelinin zayıflamasına yol açtı.
Sık yapılan hatalar
- Rönesans'ın Coğrafi Keşiflerle zenginleşen Atlas limanlarında başladığını sanmak; Rönesans Akdeniz ticaretiyle zenginleşen İtalya'da başladı.
- Rönesans'ı yalnızca bir sanat hareketi sanmak; bilim ve düşünceyi de kapsar.
- Hümanizmi dinden tamamen kopma sanmak; hümanizm insanı ve aklı öne çıkaran bir düşüncedir.
- Rönesans: XIV. yüzyıl İtalya, yeniden doğuş; XVI. yüzyılda Avrupa'ya yayıldı.
- Nedenler: İtalyan şehirlerinin zenginliği, sanatçıları koruyan aileler, Antik eserler, Bizanslı bilginler, kâğıt ve matbaa.
- Hümanizm insanı ve aklı merkeze aldı; sonuç: skolastiğin sarsılması, Reform'a zemin.