Konu anlatımı
XV. yüzyılın sonlarında Avrupalı denizciler okyanuslara açılarak dünyanın haritasını değiştirdi. Bu alt başlıkta Coğrafi Keşiflerin neden başladığını ve en önemli keşif yolculuklarını göreceksin.
Ekonomik nedenler
Avrupa'da baharat, ipek, şeker ve değerli taşlar gibi Doğu ürünlerine büyük talep vardı. Bu mallar İpek ve Baharat yolları üzerinden geliyordu; yolların Akdeniz'e ulaşan uçları Müslüman devletlerin, XVI. yüzyılda ise büyük ölçüde Osmanlı'nın denetimindeydi. Uzun yol boyunca alınan vergiler ve aracı tüccarların kazançları malların fiyatını artırıyordu; Akdeniz ticaretini de büyük ölçüde İtalyan şehirleri elinde tutuyordu. Atlas Okyanusu kıyısındaki Portekiz ve İspanya, Hindistan'a aracısız ulaşan bir deniz yolu bularak bu ticaretten pay almak istedi. Altın ve gümüş gibi değerli maden arayışı da keşifleri hızlandırdı.
Teknik, dinî ve siyasi nedenler
Çin'de bulunup İslam dünyası aracılığıyla Avrupa'ya ulaşan pusula açık denizlerde yön bulmayı kolaylaştırdı. Okyanus dalgalarına dayanıklı yelkenli gemiler yapıldı; harita ve coğrafya bilgisi gelişti, Dünya'nın yuvarlak olduğu düşüncesi yaygınlaştı. Hristiyanlığı yeni topraklara yayma isteği ile Haçlı Seferleri ve Marco Polo'nun anlattıklarıyla artan Doğu merakı da etkiliydi. Merkezî otoritelerini güçlendiren Portekiz ve İspanya kralları zenginlik ve güç kazanmak için keşif yolculuklarını destekledi.
Önemli keşifler
Portekizli Bartolomeu Diaz 1488'de Afrika'nın güney ucundaki Ümit Burnu'na ulaştı. Kristof Kolomb İspanya'nın desteğiyle batıya giderek Asya'ya ulaşmayı amaçladı ve 1492'de Amerika kıtasına vardı; ancak Asya'ya ulaştığını düşündü. Amerigo Vespucci ulaşılan yerin yeni bir kıta olduğunu ileri sürdü ve kıta onun adıyla anıldı. Vasco da Gama 1498'de Ümit Burnu'nu dolaşarak Hindistan'a ulaştı ve Avrupa'yı Doğu'ya bağlayan yeni deniz yolunu açtı. Macellan'ın 1519'da başlattığı yolculuk 1522'de tamamlandı ve Dünya'nın çevresi ilk kez gemiyle dolaşıldı; Macellan yolculuk sırasında öldü.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Coğrafi Keşiflere Akdeniz'deki İtalyan şehirlerinin değil de Portekiz ve İspanya'nın öncülük etmesinin nedenleri neler olabilir?
Çözüm. İtalyan şehirleri Doğu mallarını Akdeniz limanlarından alıp Avrupa'ya satarak zaten büyük kazanç sağlıyordu; yeni bir yol aramaya ihtiyaç duymadılar. Portekiz ve İspanya ise bu ticaretin dışında kalmıştı ve Atlas Okyanusu kıyısında bulundukları için okyanusa açılmaya elverişli bir konumdaydı. Merkezî otoritelerini güçlendiren kralları da zenginlik ve güç kazanmak için keşifleri destekledi.
Örnek 2. Diaz'ın Ümit Burnu'na ulaşması ile Vasco da Gama'nın Hindistan'a varması arasında nasıl bir bağ vardır?
Çözüm. Diaz 1488'de Afrika'nın güney ucuna kadar inerek bu yolla Hint Okyanusu'na geçilebileceğini gösterdi. Vasco da Gama on yıl sonra aynı yolu izleyip Ümit Burnu'nu dolaştı ve 1498'de Hindistan'a ulaştı. Böylece Diaz'ın açtığı yol Vasco da Gama ile tamamlandı ve Avrupa ile Hindistan arasında aracısız bir deniz yolu kuruldu. Keşifler bu nedenle birbirini izleyen ve tamamlayan bir süreçtir.
Sık yapılan hatalar
- Ümit Burnu'na ilk Vasco da Gama'nın ulaştığını sanmak; Ümit Burnu'na 1488'de Diaz ulaştı.
- Kolomb'un Amerika'yı yeni bir kıta olarak tanıdığını düşünmek; Kolomb Asya'ya vardığını sandı.
- Keşiflerin yalnızca bilimsel merakla yapıldığını sanmak; ekonomik nedenler başta geliyordu.
- Nedenler: ticaret yollarının Müslüman denetimi, Doğu mallarının pahalılığı, pusula ve gemicilik, altın arayışı, Hristiyanlığı yayma.
- 1488 Diaz: Ümit Burnu; 1492 Kolomb: Amerika; 1498 Vasco da Gama: Hindistan.
- 1519–1522 Macellan: Dünya'nın çevresinin dolaşılması.