Konu anlatımı
Reform, Katolik Kilisesi'nin uygulamalarına karşı başlayan ve Avrupa'nın din birliğini bozan bir harekettir. Bu alt başlıkta Reform'un nedenlerini, gelişimini ve sonuçlarını göreceksin.
Nedenler
Katolik Kilisesi'nin para karşılığında günahların bağışlandığını bildiren endülüjans belgeleri satması büyük tepki çekti. Din adamlarının bir bölümünün yozlaşması, kilisenin geniş topraklarla ve halktan alınan vergilerle aşırı zenginleşmesi de eleştiriliyordu. İncil Latince okunduğu için halk kutsal kitabı anlayamıyor, dinî bilgiyi din adamlarından öğreniyordu. Rönesans'ın eleştirel düşüncesi ve matbaa, kilise karşıtı görüşlerin hızla yayılmasını sağladı. Papa'nın siyasi etkisinden ve kilisenin vergilerinden kurtulmak isteyen bazı krallar ve prensler de Reform'u destekledi.
Luther ve yeni mezhepler
Alman rahip Martin Luther 1517'de kilisenin endüljans satışı gibi uygulamalarına karşı çıkan tezlerini duyurdu; kurtuluşun para ile değil inançla olacağını savundu ve İncil'i Almancaya çevirdi. Böylece Protestanlık doğdu. İsviçre'de Jean Calvin'in öncülüğünde Kalvenizm yayıldı. İngiltere'de kral, Papa'dan ayrılarak kendisine bağlı Anglikan Kilisesi'ni kurdu. Katolik Kilisesi ise Karşı Reform adı verilen tepkiyle kendini yenilemeye ve Protestanlığın yayılmasını durdurmaya çalıştı; Cizvit tarikatı kuruldu, engizisyon mahkemeleri etkinleşti.
Mezhep savaşları ve sonuçlar
Reform Avrupa'yı uzun süren din savaşlarına sürükledi. 1555 Augsburg Barışı ile Almanya'da Lutheranlık tanındı ve her prensliğin halkının prensin mezhebine bağlı olacağı kabul edildi. Mezhep çatışmaları, Otuz Yıl Savaşları'nı sona erdiren 1648 Vestfalya Barışı ile büyük ölçüde son buldu. Reform sonucunda Avrupa'da mezhep birliği bozuldu, kilisenin siyasi ve ekonomik gücü azaldı, kralların otoritesi arttı. İncil'in yerel dillere çevrilmesi okuryazarlığı ve eğitimi yaygınlaştırdı. Osmanlı Devleti Habsburglara karşı Protestanları destekleyerek Avrupa'daki bu bölünmeden yararlandı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Matbaanın Reform hareketinin yayılmasındaki rolünü açıklayın.
Çözüm. Luther'in görüşleri ve kilise karşıtı yazılar matbaa sayesinde kısa sürede binlerce nüsha basılıp Avrupa'nın farklı bölgelerine ulaştı. İncil'in Almanca baskıları sayesinde halk kutsal kitabı kendi dilinde okuyabildi ve din adamlarının yorumlarına daha az bağımlı kaldı. Elle kopyalamanın aylar sürdüğü bir dönemde bu hız düşünülemezdi. Bu yüzden matbaa, Reform'un yerel bir tartışma olarak kalmayıp geniş bir harekete dönüşmesinde belirleyici oldu.
Örnek 2. Osmanlı Devleti'nin Avrupa'daki Protestanları desteklemesinin amacı neydi?
Çözüm. Osmanlı'nın Avrupa'daki en güçlü rakibi Katolik Habsburglardı. Protestanların desteklenmesi Habsburgları kendi ülkelerindeki mezhep çatışmalarıyla uğraşmak zorunda bıraktı ve Osmanlı'ya karşı güçlerini birleştirmelerini zorlaştırdı. Böylece Osmanlı, Avrupa'daki Hristiyan birliğinin bozulmasından yararlanarak Habsburgları zayıflatmayı ve kendisine karşı bir Haçlı ittifakı kurulmasını önlemeyi amaçladı.
Sık yapılan hatalar
- Reform'un kilisenin gücünü artırdığını sanmak; Reform kilisenin gücünü azalttı.
- Reform'un Rönesans'tan önce başladığını düşünmek; Reform, Rönesans'ın etkisiyle XVI. yüzyılda başladı.
- Reform'u Hristiyanlığın terk edilmesi sanmak; Reform Hristiyanlık içinde yeni mezheplerin doğmasıdır.
- Nedenler: endülüjans, yozlaşma, kilisenin zenginliği, Latince İncil, Rönesans ve matbaa.
- 1517 Luther ve Protestanlık; Kalvenizm ve Anglikan Kilisesi; Karşı Reform.
- 1555 Augsburg, 1648 Vestfalya; mezhep birliği bozuldu, krallar güçlendi.