Konu anlatımı
İklim soruları çoğunlukla bir istasyonun aylık sıcaklık ve yağış değerleri üzerinden sorulur. Bu alt başlıkta bu değerlerden adım adım hangi sonuçların çıkarılacağını göreceksin; veriler burada grafik yerine sözle verilmiştir.
Sıcaklık değerlerini okuma
İlk adım yarım küreyi belirlemektir: en sıcak ay temmuz ya da ağustos, en soğuk ay ocak ya da şubatsa istasyon Kuzey Yarım Küre'dedir; tersi ise Güney Yarım Küre'dedir. İkinci adım yıllık sıcaklık farkını hesaplamaktır: en sıcak ay ortalamasından en soğuk ay ortalaması çıkarılır. Fark birkaç dereceyse istasyon Ekvator'a çok yakındır; fark küçük ve kışlar ılıksa denize yakındır; fark büyük ve kış ortalaması 0 °C'nin altındaysa karasal bir iç kesimdedir.
Yağış değerlerini okuma
Yağışın yıl içinde nasıl dağıldığına yağış rejimi denir. Her ay bol yağış varsa ve sıcaklık yıl boyu yüksekse Ekvatoral iklim; her ay yağış varsa ama sıcaklıkta mevsimler belirginse okyanusal ya da Karadeniz iklimi düşünülür. Kış yağışlı ve yaz kuraksa Akdeniz iklimi, yaz yağışlı ve kış kuraksa savan ya da muson iklimi söz konusudur. Yıllık yağış çok az ve günlük sıcaklık farkı büyükse çöl iklimi akla gelmelidir. Güney Yarım Küre'de yaz ve kış aylarının yer değiştirdiğini unutma.
Sık yapılan yorumlar
Bir ayda sıcaklık yüksek ama yağış çok azsa o ay kurak geçer ve bitkiler sulama olmadan zorlanır; bu durum Akdeniz ikliminde yaz aylarında görülür. Kış aylarında sıcaklık 0 °C'nin altındaysa yağış çoğunlukla kar biçiminde düşer ve akarsular ilkbaharda kar erimesiyle kabarır. Yıllık yağış toplamı tek başına iklim tipini belirlemez; aynı toplam yağış farklı mevsimlere dağıldığında farklı iklimler ortaya çıkar.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. K istasyonunda aylık ortalama sıcaklıklar yıl boyunca 25 ile 28 °C arasında kalıyor ve her ay 150 mm'nin üzerinde yağış düşüyor. L istasyonunda ocak ortalaması −25 °C, temmuz ortalaması 8 °C; yıllık yağış az ve daha çok yazın düşüyor. K ve L'nin iklim tiplerini ve doğal bitki örtülerini belirle.
Çözüm. K'de sıcaklığın yıl boyu yüksek ve neredeyse sabit olması, her ay bol yağış düşmesi Ekvatoral iklimi gösterir; doğal bitki örtüsü tropikal yağmur ormanlarıdır. L'de en sıcak ayın temmuz olması Kuzey Yarım Küre'yi gösterir; kışın çok soğuk, yazın ise serin geçmesi ve en sıcak ay ortalamasının 10 °C'nin altında kalması tundra iklimine uyar. L'de ağaç yetişmez; yosun, liken ve cüce çalılar görülür.
Örnek 2. Bir istasyonda ocak ortalaması −12 °C, temmuz ortalaması 22 °C'dir. Yıllık yağış yaklaşık 450 mm olup en çok mayıs ve haziranda düşmektedir. Yıllık sıcaklık farkını bul ve iklim özelliklerini yorumla.
Çözüm. Yıllık sıcaklık farkı 22 − (−12) = 34 °C'dir. En sıcak ayın temmuz olması istasyonun Kuzey Yarım Küre'de olduğunu, farkın bu kadar büyük ve kış ortalamasının 0 °C'nin çok altında olması denizden uzak, karasal bir iç kesimde bulunduğunu gösterir. Kışın yağış kar biçiminde düşer; yağışın ilkbahar sonu ve yaz başında yoğunlaşması ve yıllık toplamın azlığı karasal iklime uyar. Doğal bitki örtüsünün bozkır olması beklenir.
Sık yapılan hatalar
- Yarım küreyi belirlemeden iklim tipine karar vermek; Güney Yarım Küre'de mevsimler terstir.
- Yıllık sıcaklık farkını hesaplarken eksi değerli ayı yanlış çıkarmak; 22 − (−12) = 34 eder.
- Yalnız yıllık yağış toplamına bakıp yağışın mevsimlere dağılışını göz ardı etmek.
- Önce en sıcak aya bakarak yarım küreyi bul.
- Yıllık sıcaklık farkı: en sıcak ay − en soğuk ay; büyükse karasallık.
- Yağış rejimi iklim tipinin anahtarıdır: kış yağışlı Akdeniz, yaz yağışlı savan ve muson, her ay yağışlı Ekvatoral, okyanusal ve Karadeniz.