Göç konu anlatımı

Konu anlatımı

Göç, insanların ekonomik, sosyal, siyasi ya da doğal nedenlerle sürekli ya da belirli bir süre yaşamak amacıyla bir yerden başka bir yere yerleşmesidir. Göç, hem insanların ayrıldığı yeri hem de yerleştikleri yeri değiştirir: bir köy boşalırken bir kent hızla büyüyebilir, bir ülke iş gücü kaybederken bir başkası iş gücü kazanabilir.

Bu sayfada göç türlerini, insanları göçe iten ve çeken etkenleri, göçün sonuçlarını, mevsimlik göçü, zorunlu göçü ve beyin göçünü, Türkiye'deki iç ve dış göçleri ve göç verilerinin nasıl okunacağını göreceksin. TYT'de en çok itici ve çekici etkenleri ayırma, göçün göç veren ve göç alan yerlere etkilerini yorumlama ve aldığı ile verdiği göç verisinden net göç çıkarma soruları gelir.

Göç kavramı

Bir yer değiştirmenin göç sayılması için kişinin yaşadığı yeri sürekli ya da belirli bir süre için değiştirmesi gerekir. İş bulup başka bir kente yerleşmek, okumak için yıllarca başka bir kentte kalmak, hasat döneminde aylarca başka bir ilde çalışmak ve emekli olunca köye dönüp yerleşmek göçtür. Her gün komşu ilçedeki işe gidip akşam eve dönmek ya da bir haftalık tatile çıkmak ise yaşanılan yeri değiştirmediği için göç sayılmaz.

Göç türleri

Göçler ülke sınırları içinde olursa iç göç, ülkeler arasında olursa dış göç adını alır. Kişinin kendi isteğiyle yaptığı göçlere isteğe bağlı göç, savaş, afet, baskı ya da baraj yapımı gibi nedenlerle yapmak zorunda kaldığı göçlere zorunlu göç denir. Yerleşilen yerde kalıcı olarak yaşanıyorsa sürekli, yalnız yılın belirli bir döneminde yaşanıyorsa mevsimlik göç söz konusudur. Nitelikli ve yüksek eğitimli kişilerin başka ülkelere gitmesine beyin göçü, ülkeler arasında anlaşmayla yapılan nüfus değişimine mübadele denir.

İtici ve çekici etkenler

İnsanları yaşadıkları yerden uzaklaştıran etkenlere itici etkenler denir: toprakların miras yoluyla parçalanıp küçülmesi, tarımda makineleşme nedeniyle iş gücü ihtiyacının azalması, hızlı nüfus artışı, işsizlik, eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği, kuraklık, doğal afetler, savaş ve güvenlik sorunları bunlara örnektir. İnsanları göç edilen yere çeken etkenlere çekici etkenler denir: iş olanakları, yüksek ücretler, sanayinin gelişmiş olması, eğitim, sağlık ve kültür olanakları ile güvenli bir yaşam ortamı bunlardandır. Bir etkenin itici mi çekici mi olduğunu, o etkenin göç verilen yerde mi yoksa göç edilen yerde mi bulunduğu belirler.

Göç veren yerlere etkileri

Göç edenlerin çoğu genç ve çalışma çağındadır. Bu yüzden göç veren yerlerde nüfus azalır, yaşlıların ve çocukların payı artar, ortanca yaş yükselir. Göç edenler çoğunlukla genç erkeklerse kadınların nüfus içindeki payı da artar. Tarım arazileri işlenmeden boş kalabilir, okullar ve sağlık birimleri öğrenci ve hasta azaldığı için kapanabilir. Öte yandan göç edenlerin geride kalan ailelerine gönderdiği para, göç veren yerin ekonomisine katkı sağlayabilir.

Göç alan yerlere etkileri

Göç alan kentlerde nüfus hızla artar ve genç nüfusun payı yükseldiği için ortanca yaş düşer. Konut ihtiyacı karşılanamadığında gecekondulaşma ve plansız yapılaşma artar; su, kanalizasyon, ulaşım, okul ve hastane gibi altyapı ve hizmetler yetersiz kalır. Trafik, çevre kirliliği ve işsizlik sorunları büyüyebilir. Buna karşılık göç alan yer bol ve genç iş gücü kazanır, pazar büyür ve kültürel çeşitlilik artar.

Türkiye'de göçler

Türkiye'de 1950'lerden itibaren tarımda makineleşme, toprakların parçalanması, hızlı nüfus artışı, karayollarının yapımı ve kentlerde sanayinin gelişmesi nedeniyle güçlü bir kırdan kente göç yaşanmıştır. 1961'de Almanya ile yapılan iş gücü anlaşmasıyla başlayan dış göçle çok sayıda işçi Batı Avrupa ülkelerine gitmiştir. Türkiye geçmişte 1923'teki Türk-Yunan nüfus mübadelesiyle ve Balkanlardan gelen göçlerle nüfus kabul etmiş; 2011'den sonra Suriye'deki iç savaş nedeniyle milyonlarca sığınmacıya kapılarını açmıştır.

Göç verilerini okuma

Bir yere başka yerlerden gelenlerin sayısına aldığı göç, oradan başka yerlere gidenlerin sayısına verdiği göç denir. Aldığı göçten verdiği göç çıkarılınca net göç bulunur; net göç pozitifse o yer göç almış, negatifse göç vermiştir. Net göçün nüfusa bölünüp 1000 ile çarpılmasıyla net göç hızı binde olarak hesaplanır. Verilerde yalnız aldığı göçe ya da yalnız verdiği göçe bakmak yanıltıcıdır; sonucu her zaman ikisinin farkı belirler.

Çözümlü örnekler

Sık yapılan hatalar

• Göç edilen yerdeki olanakları itici etken saymak; gidilen yerin olanakları çekici, ayrılınan yerin sorunları itici etkendir.
• Her gün işe gidip gelmeyi ya da kısa bir tatili göç saymak; göçte yaşanılan yer değişir.
• Göç alan kentte ortanca yaşın yükseldiğini sanmak; gelenler çoğunlukla genç olduğu için ortanca yaş düşer.
• Yalnız aldığı göçe bakarak bir yerin nüfusunun göçle arttığına karar vermek; net göç belirleyicidir.
• Tarımda makineleşmeyi çekici etken saymak; makineleşme kırsal alanda iş gücü ihtiyacını azaltan itici bir etkendir.