Konu anlatımı
Türkiye, hem büyük iç göçlerin yaşandığı hem de dış göç veren ve alan bir ülkedir. Bu alt başlıkta Türkiye'deki başlıca iç ve dış göçleri, nedenleriyle ve sonuçlarıyla göreceksin.
Kırdan kente göç
Türkiye'de 1950'lerden itibaren kırsal alanlardan kentlere güçlü bir göç başlamıştır. Tarımda traktör kullanımının yaygınlaşması kırsal iş gücü ihtiyacını azaltmış, hızlı nüfus artışı ve toprakların miras yoluyla parçalanması köylerde geçimi zorlaştırmıştır. Karayollarının yapımı ulaşımı kolaylaştırmış, kentlerde gelişen sanayi ve hizmetler de iş olanakları yaratmıştır. Bu göçün başlıca hedefleri İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere büyük kentler ve sanayi merkezleri olmuştur.
İç göçün sonuçları
Kırdan kente göç, Türkiye'nin hızla kentleşmesini sağlamıştır. Büyük kentlerde konut ihtiyacı karşılanamadığı için gecekondu alanları yayılmış, altyapı ve ulaşım sorunları büyümüştür. Göç veren kırsal alanlarda ise nüfus azalmış ve yaşlanmış, bazı köylerde tarım alanları boş kalmıştır. Zamanla kentten kente göçler de önem kazanmış; emeklilik ve daha sakin bir yaşam isteğiyle kentten kıyı kasabalarına ve köylere göçler de görülmeye başlamıştır.
Dış göçler
1961'de Almanya ile yapılan iş gücü anlaşması, Türkiye'den Batı Avrupa'ya yoğun bir işçi göçünü başlatmıştır; sonraki yıllarda başka Avrupa ülkeleriyle de benzer anlaşmalar yapılmıştır. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra hızla büyüyen bu ülkelerdeki iş gücü açığı çekici, Türkiye'deki işsizlik ve hızlı nüfus artışı itici etken olmuştur. Göçmenlerin gönderdiği dövizler Türkiye ekonomisine katkı sağlamıştır. Türkiye ayrıca 1923'teki Türk-Yunan nüfus mübadelesiyle, Balkanlardan gelen göçlerle ve 2011'den sonra Suriye'den gelen milyonlarca sığınmacıyla göç alan bir ülke olmuştur.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. 1960'lı yıllarda Türkiye'den Almanya'ya yapılan işçi göçünün Türkiye ve Almanya için birer olumlu sonucunu ve bu göçteki birer itici ve çekici etkeni yaz.
Çözüm. Almanya'da savaş sonrası hızla büyüyen sanayinin ihtiyaç duyduğu iş gücü açığı çekici etkendir; Türkiye'deki işsizlik ve hızlı nüfus artışı ise itici etkendir. Almanya bu göçle sanayisinin ihtiyaç duyduğu iş gücünü kazanmıştır. Türkiye ise işsizliğin bir ölçüde azalmasından ve göçmenlerin ailelerine gönderdiği dövizlerden yararlanmıştır.
Örnek 2. 1950'lerden sonra Türkiye'de büyük kentlerin çevresinde gecekondu alanlarının hızla yayılmasını iç göçle ilişkilendirerek açıkla.
Çözüm. Tarımda makineleşme, toprakların parçalanması ve hızlı nüfus artışı nedeniyle kırsal alanlardan büyük kentlere yoğun göç yaşanmıştır. Kentlere gelen nüfus, planlı konut üretiminin çok üzerinde bir hızla artmıştır. Konut ihtiyacını karşılayamayan göçmenler kentlerin çevresindeki boş arazilere kendi imkânlarıyla, çoğu zaman izinsiz ve altyapısız konutlar yapmıştır. Gecekondu alanları hızlı ve plansız kentleşmenin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.
Sık yapılan hatalar
- Almanya'daki iş gücü açığını Türkiye'nin itici etkeni saymak; bu, göç alan ülkenin çekici etkenidir.
- Türkiye'nin yalnız göç veren bir ülke olduğunu düşünmek; Türkiye mübadele, Balkan göçleri ve sığınmacılarla göç de almıştır.
- Kırdan kente göçün yalnız kentleri etkilediğini sanmak; kırsal alanlar da nüfus kaybeder ve yaşlanır.
- 1950 sonrası: makineleşme, toprakların parçalanması, karayolları ve sanayi ile kırdan kente göç.
- 1961: Almanya ile iş gücü anlaşması ve Batı Avrupa'ya işçi göçü.
- Türkiye göç de alır: 1923 mübadelesi, Balkan göçleri, 2011 sonrası sığınmacılar.