Konu anlatımı
Her yer değiştirme göç değildir. Bu alt başlıkta bir yer değiştirmenin hangi durumda göç sayıldığını ve göçlerin farklı ölçütlere göre nasıl sınıflandırıldığını göreceksin.
Göç ne zaman göçtür?
Göç, insanların sürekli ya da belirli bir süre yaşamak amacıyla yer değiştirmesidir. Bu tanımda önemli olan, kişinin yaşadığı yerin değişmesidir. Bir işçinin hasat döneminde aylarca başka bir ilde kalması, bir öğrencinin üniversite için yıllarca başka bir kentte yaşaması ya da bir ailenin emekli olunca köyüne dönüp yerleşmesi göçtür. Her gün işe gidip gelmek, birkaç günlük iş seyahati ya da bir haftalık tatil ise yaşanılan yeri değiştirmediği için göç sayılmaz.
Ölçütlere göre göç türleri
Göçler farklı ölçütlere göre sınıflandırılır. Sınırlara göre ülke içindeki göçler iç göç, ülkeler arasındaki göçler dış göçtür. Nedenine göre kişinin kendi kararıyla yaptığı göçler isteğe bağlı, savaş, afet, baskı ya da baraj gölü gibi nedenlerle yapmak zorunda kaldığı göçler zorunlu göçtür. Süresine göre kalıcı yerleşmeyle sonuçlanan göçler sürekli, yılın belirli dönemlerinde yapılan göçler mevsimlik göçtür. Yönüne göre kırdan kente, kentten kente ve kentten kıra göçler ayırt edilir.
Özel göç türleri
Doktor, mühendis ve bilim insanı gibi nitelikli kişilerin daha iyi çalışma koşulları için başka ülkelere gitmesine beyin göçü denir. İki ülke arasında yapılan bir anlaşmayla belirli nüfus gruplarının karşılıklı olarak yer değiştirmesine mübadele denir; 1923'te Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan nüfus mübadelesi bunun bilinen bir örneğidir. Savaş ya da zulümden kaçarak başka bir ülkeye sığınan kişilerin göçü de zorunlu dış göçün bir türüdür.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Şu yer değiştirmelerden hangileri göçtür, hangileri değildir? I. Üniversite için dört yıl başka bir kentte yaşamak, II. Her gün komşu ilçedeki fabrikaya gidip dönmek, III. Hasat döneminde dört ay başka bir ilde çalışmak, IV. İki haftalık deniz tatiline gitmek.
Çözüm. I'de kişi yıllarca başka bir kentte yaşar; III'te aylarca başka bir ilde kalır. İkisinde de yaşanılan yer belirli bir süre için değiştiği için bu yer değiştirmeler göçtür; III aynı zamanda mevsimlik bir göçtür. II'de kişi her akşam evine döner; IV'te ise kısa bir tatil söz konusudur. Bu ikisinde yaşanılan yer değişmediği için göç yoktur.
Örnek 2. Bir aile, köylerinin yakında yapılacak bir baraj gölünün altında kalacağı için başka bir ilçeye yerleşiyor. Bu göçü sınırlar, neden ve süre bakımından sınıflandır.
Çözüm. Aile ülke sınırları içinde yer değiştirdiği için bu bir iç göçtür. Köyün baraj gölü altında kalması, ailenin kendi isteği dışında taşınmasını gerektirdiği için göç zorunludur. Ailenin yeni yerleştiği ilçede kalıcı olarak yaşaması beklendiği için de sürekli bir göçtür. Bu örnekte göçün nedeni doğal bir olay değil, insanın doğal ortamı değiştirmesidir.
Sık yapılan hatalar
- Kısa süreli tatil ve iş gezilerini göç saymak.
- Baraj gölü nedeniyle taşınmayı isteğe bağlı göç saymak; insanlar istemeseler de taşınmak zorunda kalır.
- Mevsimlik göçü sürekli göçle karıştırmak; mevsimlik göçte kişi dönem sonunda geri döner.
- Göçte yaşanılan yer sürekli ya da belirli bir süre için değişir.
- Türler: iç ve dış, isteğe bağlı ve zorunlu, sürekli ve mevsimlik.
- Beyin göçü nitelikli insan göçü, mübadele anlaşmayla nüfus değişimidir.