Konu anlatımı
Çevre sorunlarının çoğu insan kaynaklı olduğu için çözümleri de insanın elindedir. Bu alt başlıkta çevreyi korumaya yönelik yerel, ulusal ve uluslararası çalışmaları ve sınavlarda sık istenen doğru önlemi seçme yolunu göreceksin.
Doğru önlemi seçmek
Bir çevre sorununa çözüm ararken önce sorunun asıl nedenini belirle. Asıl nedeni ortadan kaldıran önlem en etkili çözümdür; yalnız sonucu hafifleten önlemler ise kalıcı değildir. Örneğin yer altı suyunun azalmasından kaynaklanan obruk sorununda en etkili önlem su tüketimini azaltmaktır; obrukların çevresini çitlemek yalnız bir güvenlik önlemidir. Kömürle ısınmadan kaynaklanan hava kirliliğinde temiz yakıtlara geçmek nedene yöneliktir; yeşil alanları otoparka dönüştürmek ya da bacaları kısaltmak sorunu büyütür.
Korunan alanlar
Doğal güzellikleri, canlı türleri ya da tarihî değerleri bakımından önemli alanlar yasalarla koruma altına alınır. Türkiye'de milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, sulak alanlar ve özel çevre koruma bölgeleri bu amaçla oluşturulmuştur. Türkiye'nin ilk milli parkı 1958'de ilan edilen Yozgat Çamlığı Milli Parkı'dır. Korunan alanlarda yapılaşma, avcılık ve ağaç kesimi sınırlandırılır; bu alanlar canlı türlerinin yaşam alanlarını korurken doğa turizmine de olanak verir.
Atıklar ve uluslararası iş birliği
Atıkların kaynağında azaltılması, yeniden kullanılması, ayrı toplanması ve geri dönüştürülmesi hem doğal kaynakları hem de enerjiyi korur, depolama alanlarına giden atık miktarını azaltır. Türkiye'de 2017'de başlatılan sıfır atık uygulaması bu amaca yöneliktir. Asit yağmurları, ozon tabakasının incelmesi ve iklim değişikliği gibi sorunlar ülke sınırlarını aştığı için ülkeler Montreal Protokolü ve Paris Anlaşması gibi uluslararası anlaşmalarla birlikte hareket eder. Bireylerin enerji ve suyu tasarruflu kullanması, toplu taşımayı tercih etmesi ve atıklarını ayırması da bu çabaların önemli bir parçasıdır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Nüfusu 500 000 olan bir kentte kişi başına günde ortalama 1,2 kg evsel atık oluşmakta ve bu atıkların %40'ının geri dönüştürülebilir olduğu hesaplanmaktadır. Kentte günde kaç ton atık oluşur? Tamamı ayrı toplanırsa günde kaç ton atık geri dönüşüme kazandırılabilir?
Çözüm. Günlük atık 500 000 × 1,2 = 600 000 kg, yani 600 tondur. Bunun %40'ı geri dönüştürülebilir olduğuna göre 600 × 40 ÷ 100 = 240 ton atık her gün geri dönüşüme kazandırılabilir. Bu atıklar ayrı toplanırsa depolama alanına giden atık miktarı azalır, kâğıt, cam, metal ve plastik üretimi için doğadan daha az hammadde ve daha az enerji kullanılır.
Örnek 2. Bir sulak alanda kuş türlerinin azaldığı belirleniyor. Araştırmalar, sulak alanı besleyen derelerin sularının sulama için çekildiğini ve çevresine yeni yapılar yapıldığını gösteriyor. Hangi önlemler sorunun nedenine yöneliktir?
Çözüm. Kuşların azalmasının nedenleri, sulak alana ulaşan suyun azalması ve yaşam alanının yapılaşmayla daralmasıdır. Bu nedenlere yönelik önlemler, sulak alanı besleyen derelerden çekilen suyun sınırlandırılması ve tasarruflu sulamaya geçilmesi, sulak alanın çevresinde yapılaşmanın yasaklanması ve alanın koruma altına alınmasıdır. Kuşlar için yapay yemlikler kurmak gibi önlemler ise asıl nedene dokunmadığı için kalıcı çözüm sağlamaz.
Sık yapılan hatalar
- Sonuca yönelik önlemleri asıl çözüm sanmak.
- Çevre korumanın yalnız devletin işi olduğunu düşünmek; bireysel davranışlar da önemlidir.
- Küresel sorunların tek bir ülkenin önlemleriyle çözülebileceğini sanmak; uluslararası iş birliği gerekir.
- En etkili önlem sorunun nedenini ortadan kaldıran önlemdir.
- Türkiye'nin ilk milli parkı 1958'de ilan edilen Yozgat Çamlığı Milli Parkı'dır.
- Azalt, yeniden kullan, geri dönüştür; sıfır atık ve uluslararası anlaşmalar çevre korumanın parçalarıdır.