Konu anlatımı
Turizm, Türkiye ekonomisinin önemli hizmet sektörlerinden biridir. Bu alt başlıkta turizm türlerini, Türkiye'deki örneklerini, turizmin yıl içindeki dağılışını ve bölgeye etkilerini göreceksin.
Turizm türleri
Deniz turizmi sıcak ve güneşli kıyılarda yapılır; Antalya, Muğla ve Aydın kıyıları başlıca merkezlerdir. Kış turizmi karlı dağlardaki kayak merkezlerinde yoğunlaşır: Uludağ, Palandöken, Erciyes, Kartalkaya ve Sarıkamış örnektir. Termal turizm sıcak su kaynaklarının bulunduğu Afyonkarahisar, Pamukkale çevresi ve Yalova gibi yerlerde gelişmiştir. Dinî açıdan önemli yerlere yapılan ziyaretler inanç turizmidir; Konya'daki Mevlana Müzesi, Efes yakınındaki Meryem Ana Evi, Trabzon'daki Sümela Manastırı, Nevşehir'deki Hacı Bektaş Veli Külliyesi ve Şanlıurfa'daki Balıklıgöl örnektir. Tarihî kentler ve ören yerleri kültür turizmini, Kapadokya ve Doğu Karadeniz yaylaları ise doğa ve yayla turizmini çeker.
Mevsimsellik
Turizm türlerinin çoğu doğal koşullara bağlı olduğu için mevsimlere göre değişir. Deniz turizmi denizin ve havanın sıcak olduğu yaz aylarında, kış turizmi kar örtüsünün bulunduğu aralık ile mart arasında yoğunlaşır. Yayla turizmi yazın, kar nedeniyle ulaşımın güçleştiği kışın ise neredeyse durur. Termal ve inanç turizmi ise iklimden daha az etkilendiği için yıl boyunca sürebilir; termal tesislere soğuk aylarda ilgi daha da artabilir. Turizmi bir mevsime bağlı olan yerlerde işletmeler ve çalışanlar yılın bir bölümünde boşta kalır.
Turizmin etkileri
Turizm döviz geliri sağlar, otel, lokanta, ulaşım ve el sanatları gibi alanlarda iş olanakları yaratır ve yol, havalimanı gibi altyapının gelişmesine katkıda bulunur. Buna karşılık kıyıların aşırı yapılaşması, atık ve su kirliliği, yaz aylarında su ve enerji tüketiminin artması ve tarım alanlarının konutlara dönüşmesi gibi sorunlar doğurabilir. Turizmin sürdürülebilir olması için doğal ve tarihî değerlerin korunması gerekir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Turist sayısı temmuz ve ağustosta çok yüksek, kış aylarında çok düşük olan bir kıyı beldesi, turizmi yıl boyuna yaymak istiyor. Bunun için hangi turizm türlerine yönelebilir? Neden?
Çözüm. Beldenin turizmi deniz ve güneşe bağlı olduğu için yazla sınırlıdır. Turizmi yıl boyuna yaymak için iklimden daha az etkilenen türlere yönelmelidir. Çevresinde sıcak su kaynakları varsa termal turizm, tarihî ve kültürel değerleri tanıtılırsa kültür turizmi, toplantı salonları kurulursa kongre turizmi, uygun alanlar varsa golf ve doğa yürüyüşü turizmi geliştirilebilir. Böylece işletmeler ve çalışanlar yalnız yaz aylarına bağımlı kalmaz.
Örnek 2. Şu yerleri öne çıkan turizm türüyle eşleştir: Sümela Manastırı, Palandöken, Pamukkale, Ayder Yaylası.
Çözüm. Trabzon'daki Sümela Manastırı dinî ve tarihî öneminden dolayı inanç ve kültür turizmine örnektir. Erzurum'daki Palandöken bir kayak merkezi olduğu için kış turizmine örnektir. Denizli'deki Pamukkale, travertenleri ve sıcak sularıyla doğa ve termal turizme örnektir. Rize'deki Ayder Yaylası ise serin yaz iklimi ve doğasıyla yayla turizmine örnektir.
Sık yapılan hatalar
- Termal turizmin yalnız yazın yapılabildiğini sanmak; termal turizm yıl boyunca sürebilir.
- Yayla turizminin kış aylarında yoğunlaştığını düşünmek; yayla turizmi yaz aylarında yoğunlaşır.
- Turizmin yalnız olumlu etkileri olduğunu sanmak; aşırı yapılaşma ve kirlilik de turizmin sonuçlarıdır.
- Deniz turizmi yaz, kış turizmi kış, yayla turizmi yaz; termal ve inanç turizmi yıl boyu.
- İnanç turizmi: Mevlana Müzesi, Meryem Ana Evi, Sümela Manastırı, Hacı Bektaş Veli Külliyesi, Balıklıgöl.
- Turizm döviz ve iş yaratır; sürdürülebilir olması için doğal ve tarihî değerler korunmalıdır.