Konu anlatımı
Osmanlı Devleti, Anadolu'daki pek çok beylikten biri olarak doğdu, ama kısa sürede hepsini geride bıraktı. Bu alt başlıkta beyliğin nasıl kurulduğunu, neden bu kadar hızlı büyüdüğünü ve Orhan Bey döneminin önemli gelişmelerini göreceksin.
Kuruluş
Kösedağ yenilgisinden sonra Anadolu'da Türkiye Selçuklu otoritesi zayıflayınca Bizans sınırındaki uç bölgelerde Türkmen beylikleri kuruldu. Bunlardan biri, Kayı boyuna mensup Ertuğrul Gazi'nin Söğüt ve Domaniç çevresinde yerleştiği topraklarda oğlu Osman Bey'in yönetiminde güçlenen Osmanlı Beyliği'dir. Osman Bey XIII. yüzyılın sonlarında çevredeki Bizans tekfurlarıyla mücadele ederek topraklarını genişletti. 1302'de Koyunhisar'da (Bafeus) Bizans kuvvetlerini yendi; bu zafer beyliğin adını duyurdu ve yeni Türkmen gruplarını Osmanlı'ya çekti.
Hızlı büyümenin nedenleri
Bizans sınırında bulunması, gaza ve cihat amacıyla savaşmak isteyen Türkmenleri ve dervişleri beyliğe çekti. Bizans iç karışıklıklarla zayıflamış, Balkanlarda Sırp ve Bulgar krallıkları da birbirleriyle çekişiyordu. Ahiler ve dervişler beyliğin örgütlenmesine destek oldu. Fethedilen yerlerde halka hoşgörüyle yaklaşılması direnci azalttı. Osmanlı yöneticilerinin yetenekli olması ve ilk dönemlerde ülkenin şehzadeler arasında bölünmemesi devletin birliğini korudu. Bu nedenlerle Osmanlılar Anadolu'daki öteki beyliklerden ayrıştı ve kısa sürede Balkanlara uzanan bir güce dönüştü.
Orhan Bey dönemi
Orhan Bey 1326'da Bursa'yı alarak başkent yaptı. 1329'da Maltepe'de Bizans ordusunu yendi, ardından İznik ve İzmit'i aldı. Karesi Beyliği'nin topraklarına katılması Osmanlı'ya denizcilik deneyimi kazandırdı ve Rumeli'ye geçişi kolaylaştırdı. Bizans'taki taht kavgalarından yararlanan Osmanlılar Gelibolu Yarımadası'na geçerek Rumeli'de ilk topraklarını elde etti. Orhan Bey döneminde ilk düzenli ordu yaya ve müsellem adıyla örgütlendi ve İznik'te ilk Osmanlı medresesi açıldı. Böylece beylik, kurumları olan bir devlete dönüşmeye başladı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Osmanlı Beyliği'nin Bizans sınırında kurulmuş olması, onun öteki Anadolu beyliklerinden daha hızlı büyümesinde nasıl bir rol oynamıştır?
Çözüm. Bizans sınırında bulunan Osmanlı Beyliği, gaza ve cihat düşüncesiyle savaşmak isteyen Türkmenler ve dervişler için bir çekim merkezi oldu; beyliğin insan gücü hızla arttı. İç karışıklıklarla zayıflamış Bizans toprakları fethe açıktı. Öteki beylikler ise birbirleriyle komşu olduğu için genişlemek için Türk beylikleriyle mücadele etmek zorundaydı. Bu konum Osmanlı'ya hem meşru bir mücadele alanı hem de genişleme imkânı sağladı.
Örnek 2. Karesi Beyliği'nin Osmanlı topraklarına katılmasının Rumeli'ye geçişle ilişkisini açıklayın.
Çözüm. Karesi Beyliği Marmara ve Ege kıyısında bulunuyordu ve denizcilikte deneyimli bir kuvvete sahipti. Karesi'nin Osmanlı'ya katılmasıyla Osmanlılar Çanakkale Boğazı kıyısına ulaştı ve Karesi'nin denizci beylerinden ve askerlerinden yararlandı. Böylece Rumeli'ye geçiş için gerekli deniz gücü ve deneyim kazanıldı; Gelibolu Yarımadası'na geçiş kolaylaştı.
Sık yapılan hatalar
- Osmanlı Beyliği'nin Kösedağ'dan önce kurulduğunu sanmak; Osmanlı, Selçuklu otoritesinin zayıfladığı XIII. yüzyılın sonlarında ortaya çıktı.
- Yeniçeri Ocağı'nı Orhan Bey dönemine bağlamak; Orhan Bey döneminde yaya ve müsellem kuruldu.
- Bursa'nın Osman Bey döneminde fethedilip başkent yapıldığını düşünmek; Bursa 1326'da Orhan Bey döneminde alındı.
- Söğüt ve Domaniç, Kayı boyu, Ertuğrul Gazi ve Osman Bey; 1302 Koyunhisar.
- Büyüme nedenleri: Bizans sınırı ve gaza, Bizans'ın zayıflığı, ahiler ve dervişler, hoşgörü.
- Orhan Bey: 1326 Bursa, 1329 Maltepe, İznik ve İzmit, Karesi, Rumeli'ye geçiş, yaya ve müsellem, İznik medresesi.