Konu anlatımı
I. Murat döneminde Osmanlı Devleti Balkanlarda hızla genişledi, Anadolu'da ise Türk beyliklerini bir araya getirmeye çalıştı. Bu alt başlıkta I. Murat döneminin Balkan fetihlerini ve Osmanlı'nın Anadolu beyliklerine yönelik politikasını göreceksin.
Balkanlarda genişleme
I. Murat döneminde Edirne alındı ve şehir Osmanlı'nın Balkanlardaki fetihlerinin merkezi oldu. Osmanlı'nın ilerleyişi karşısında kaygılanan Balkan devletleri birleşerek karşı koymaya çalıştı. 1371'de Çirmen'de Sırp kuvvetleri yenildi ve Makedonya'nın yolu açıldı. 1389'da I. Kosova Savaşı'nda Sırpların önderliğindeki Balkan ordusu bozguna uğratıldı; ancak I. Murat savaş alanında şehit edildi. Fethedilen Balkan topraklarını yönetmek için Rumeli Beylerbeyliği kuruldu; bu, Osmanlı'nın ilk beylerbeyliğidir.
Anadolu beyliklerine yönelik politika
Osmanlılar Anadolu'daki Türk beyliklerine karşı Balkanlardaki Hristiyan devletlere uyguladıklarından farklı bir yol izledi. Öncelikle barışçı yollar denendi: şehzade Bayezid'in Germiyan beyinin kızıyla evlenmesiyle Kütahya ve çevresindeki bazı yerler çeyiz olarak, Hamitoğullarının Akşehir ve Beyşehir gibi bazı toprakları satın alma yoluyla Osmanlı'ya katıldı. Osmanlı'nın Anadolu'daki genişlemesine karşı çıkan Karamanoğullarıyla ise ilk kez bu dönemde savaşıldı. Bu politikanın amacı Anadolu Türk birliğini mümkün olduğunca kan dökmeden sağlamak ve gücü Balkanlara yöneltmekti.
Devletleşme adımları
I. Murat zamanında savaş tutsaklarının beşte biri pençik adıyla devlete ayrıldı ve bu tutsaklardan padişaha bağlı Yeniçeri Ocağı kuruldu. Fethedilen topraklar tımar olarak dağıtılarak hem asker yetiştirildi hem de üretim sürdürüldü. Ülke padişah ile oğullarının ortak hakkı sayıldı; böylece taht üzerinde hak iddia edebilecek kişilerin sayısı azaltıldı. Bu gelişmeler Osmanlı'nın bir uç beyliğinden merkezî bir devlete dönüşmesini hızlandırdı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Osmanlı Devleti'nin Anadolu beyliklerine karşı çeyiz ve satın alma gibi yollar kullanırken Balkanlarda savaşa dayalı bir politika izlemesinin nedenleri neler olabilir?
Çözüm. Anadolu beylikleri Türk ve Müslüman topluluklardı; onlarla savaşmak hem kardeş kanı dökmek anlamına geliyor hem de gaza anlayışıyla bağdaşmıyordu. Ayrıca beyliklerle uğraşmak Osmanlı'nın gücünü Balkanlardaki fetihlerden uzaklaştırırdı. Balkanlardaki Hristiyan devletlere karşı yapılan savaşlar ise gaza olarak görülüyor, savaşçıları ve dervişleri Osmanlı'ya çekiyordu. Bu yüzden Osmanlılar Anadolu'da önce barışçı yolları denedi, Balkanlarda ise fetih politikasını sürdürdü.
Örnek 2. Çirmen ve I. Kosova savaşlarının Balkanlardaki güç dengesi üzerindeki etkisini açıklayın.
Çözüm. Çirmen'de Sırp kuvvetlerinin yenilmesi Balkanlardaki en güçlü direnç odaklarından birini kırdı ve Osmanlı'ya Makedonya'nın yolunu açtı. I. Kosova'da Balkan devletlerinin birleşik ordusunun bozguna uğratılması, bu devletlerin Osmanlı'yı birlikte durdurma çabasının başarısız olduğunu gösterdi. İki savaş sonucunda Osmanlı Devleti Balkanlarda belirleyici güç hâline geldi; ancak I. Murat'ın savaş alanında şehit edilmesi devlet için ağır bir kayıp oldu.
Sık yapılan hatalar
- Anadolu beyliklerinin hepsinin savaşla alındığını sanmak; çeyiz ve satın alma gibi barışçı yollar da kullanıldı.
- I. Kosova ile II. Kosova'yı karıştırmak; I. Kosova 1389'da I. Murat, II. Kosova 1448'de II. Murat dönemindedir.
- İlk beylerbeyliğin Anadolu Beylerbeyliği olduğunu sanmak; ilk beylerbeylik Rumeli'dir.
- I. Murat: Edirne, 1371 Çirmen, 1389 I. Kosova, Rumeli Beylerbeyliği.
- Germiyan: çeyiz; Hamitoğulları: satın alma; Karamanoğulları: ilk savaş.
- Pençik ve Yeniçeri Ocağı; ülke padişah ve oğullarının malı.