Konu anlatımı
Osmanlı Devleti XV. yüzyılın başında kuruluşundan bu yana en büyük bunalımını yaşadı. Bu alt başlıkta Yıldırım Bayezid döneminin başarılarını, Ankara Savaşı'nın nedenlerini ve sonuçlarını, Fetret Devri'ni ve devletin yeniden toparlanmasını göreceksin.
Yıldırım Bayezid dönemi
Yıldırım Bayezid Anadolu beyliklerinin çoğunu savaşla ya da baskıyla topraklarına katarak Anadolu Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağladı. İstanbul'u kuşatan ilk Osmanlı padişahı oldu ve Boğaz'ın Anadolu yakasına Anadoluhisarı'nı yaptırdı. 1396'da Niğbolu'da Avrupa'dan gelen Haçlı ordusunu yendi; bu zaferden sonra Kahire'deki Abbasi halifesi ona Sultan-ı Rum unvanını verdi. Ancak topraklarını kaybeden Anadolu beyleri Timur'un yanına sığındı ve onu Osmanlı'ya karşı kışkırttı.
Ankara Savaşı
Doğu Anadolu'da iki hükümdarın nüfuz alanlarının çakışması, beylerin Timur'a sığınması ve karşılıklı ağır mektuplar savaşa yol açtı. 1402'de Ankara yakınlarındaki Çubuk Ovası'nda yapılan savaşta Osmanlı ordusundaki Tatar askerlerinin ve topraklarını geri almak isteyen beylik kuvvetlerinin Timur'un tarafına geçmesi sonucu belirledi. Yıldırım Bayezid yenildi ve esir düştü. Timur, Osmanlı'nın topraklarına kattığı Anadolu beyliklerini yeniden kurdu ve Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu. İstanbul'un fethi gecikti, Bizans'ın ömrü uzadı.
Fetret Devri ve toparlanma
Ankara Savaşı'ndan sonra Yıldırım Bayezid'in oğulları on bir yıl boyunca taht için birbiriyle savaştı; bu döneme Fetret Devri (1402–1413) denir. Bizans ve Anadolu beylikleri şehzadeleri birbirine karşı destekleyerek karışıklığı derinleştirdi. 1413'te Mehmet Çelebi kardeşlerini yenerek devletin birliğini yeniden sağladı. II. Murat döneminde Haçlılarla 1444'te Edirne-Segedin Antlaşması imzalandı; Haçlıların antlaşmayı bozması üzerine 1444'te Varna'da, 1448'de II. Kosova'da Haçlı orduları yenildi. Böylece Balkanlarda Türk egemenliği kesinleşti ve Haçlıların Osmanlıları Balkanlardan çıkarma umudu sona erdi.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Fetret Devri'nde Osmanlı Devleti Balkanlardaki topraklarının büyük bölümünü korudu. Buna rağmen bu dönem neden devlet için büyük bir tehlike sayılır?
Çözüm. Fetret Devri'nde devletin başında tek bir hükümdar yoktu; şehzadeler birbirleriyle savaşıyor ve her biri farklı bölgelerin desteğini arıyordu. Bizans ve Anadolu beylikleri bu çekişmeyi körükleyerek Osmanlı'yı bölmeye çalıştı. Taht kavgaları uzasaydı devlet kalıcı olarak parçalanabilirdi. Balkanlardaki toprakların büyük ölçüde korunması iskân ve tımar düzeninin sağlamlığını gösterir; ancak birliğin ancak 1413'te Mehmet Çelebi ile sağlanabilmesi tehlikenin büyüklüğünü ortaya koyar.
Örnek 2. Varna ve II. Kosova zaferlerinin Balkanlardaki Osmanlı egemenliği açısından önemi nedir?
Çözüm. Ankara yenilgisinden sonra Avrupalılar Osmanlıları Balkanlardan çıkarma fırsatı doğduğunu düşünmüştü. 1444'te Varna'da ve 1448'de II. Kosova'da Haçlı ordularının yenilmesi bu umudu ortadan kaldırdı. Balkanlarda Türk egemenliği kesinleşti ve Osmanlılar savunmadan taarruza geçti. Bu zaferler, İstanbul'un fethi için gerekli güvenli ortamı da hazırladı.
Sık yapılan hatalar
- Ankara Savaşı'nı Haçlılara karşı yapılmış sanmak; savaş Timur'a karşı yapıldı.
- Fetret Devri'ni Osmanlı'nın kuruluş dönemi sanmak; Fetret, Ankara Savaşı'ndan sonraki taht kavgaları dönemidir.
- Niğbolu ile Varna'yı karıştırmak; Niğbolu 1396'da Yıldırım Bayezid, Varna 1444'te II. Murat dönemindedir.
- Yıldırım Bayezid: Anadolu Türk birliği, ilk İstanbul kuşatması, Anadoluhisarı, 1396 Niğbolu.
- 1402 Ankara: Timur'a yenilgi; beylikler yeniden kuruldu, İstanbul'un fethi gecikti.
- Fetret Devri 1402–1413; Mehmet Çelebi birliği yeniden sağladı.
- II. Murat: 1444 Edirne-Segedin ve Varna, 1448 II. Kosova.