Konu anlatımı
Thomas Hobbes, İngiltere'de iç savaşın yaşandığı bir çağda yazmıştır; temel kaygısı düzen ve güvenliktir. Leviathan adlı eserinde güçlü bir devletin neden zorunlu olduğunu göstermeye çalışır. TYT'de Hobbes çoğunlukla bir örnek olay üzerinden, mutlak egemenlik düşüncesiyle sorulur. Bu alt başlıkta doğa durumunu, sözleşmeyi ve egemenin yetkisini göreceksin.
Doğa durumu
Hobbes'a göre devletin bulunmadığı doğa durumunda insanlar aşağı yukarı eşit güçtedir ve hepsi aynı şeyleri ister. Kaynaklar sınırlı olduğu ve insan öncelikle kendini korumayı düşündüğü için herkes herkesin rakibi olur. Ortak bir güç bulunmadığından kimse güvende değildir; doğa durumu herkesin herkesle savaşıdır. Böyle bir ortamda tarım, sanat ve bilim gelişemez; insanın yaşamı sürekli ölüm korkusu içinde geçer.
Sözleşme
İnsanları bu durumdan çıkaran, ölüm korkusu ve akıldır. Akıl barışı aramayı öğütler. İnsanlar kendi aralarında anlaşır ve doğa durumunda sahip oldukları sınırsız özgürlükten karşılıklı olarak vazgeçerek bütün yetkilerini tek bir kişiye ya da kurula devreder. Böylece devlet doğar. Hobbes devleti, Eski Ahit'te adı geçen büyük deniz canavarına benzeterek Leviathan diye adlandırır: Devlet, herkesi korku ile barış içinde tutacak kadar güçlü olmalıdır.
Egemenin yetkisi
Hobbes'un egemenlik anlayışının özellikleri şunlardır:
- Mutlaktır: Egemenin yetkisi yasa ile sınırlanamaz; yasayı koyan odur.
- Bölünemez: Yetkinin paylaşılması çatışmaya ve iç savaşa yol açar.
- Geri alınamaz: Yurttaşlar sözleşmeyi bozup egemeni değiştiremez.
- Egemen sözleşmenin tarafı değildir: Sözleşme yurttaşların kendi aralarında yapılmıştır; egemen onu çiğnemiş sayılamaz.
- Amaç güvenliktir: Kötü bir yönetim bile doğa durumundaki savaştan iyidir.
Değerlendirme
Hobbes mutlak yönetimi savunur; ama dayanağı yenidir: İktidar yetkisini Tanrı'dan ya da soydan değil, yönetilenlerin sözleşmesinden alır. Bu yönüyle modern siyaset düşüncesinin kurucularından sayılır. Eleştirenler, sınırsız yetkiye sahip bir egemenin yurttaşlar için doğa durumundan daha büyük bir tehlike olabileceğini söyler. Locke'un görüşü büyük ölçüde bu eleştiriden doğar.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir tartışmada Arda şöyle der: “Polis, mahkeme ve yasa bir gün ortadan kalksa insanlar birbirinin malına ve canına saldırır; kimse kimseye güvenemez. Bu yüzden yetkisi tartışılmayan güçlü bir devlet, kötü yönetse bile, hiç devlet olmamasından iyidir.” Arda'nın görüşü hangi düşünüre yakındır ve hangi varsayıma dayanır?
Çözüm. Arda, devletin bulunmadığı durumda insanların birbirine saldıracağını varsaymakta ve güvenliği her şeyin önüne koymaktadır. Bu, doğa durumunu herkesin herkesle savaşı olarak gören ve bu savaştan kurtulmak için tartışılmaz bir egemeni zorunlu sayan Hobbes'un görüşüdür. Görüşün dayandığı varsayım, insanın doğası gereği kendi çıkarını ve güvenliğini gözeten bir varlık olduğudur.
Örnek 2. Hobbes'a göre yurttaşlar, kendilerini kötü yöneten bir egemeni görevden alabilir mi? Locke aynı soruya ne yanıt verirdi?
Çözüm. Hobbes'a göre alamazlar. Sözleşmeyle bütün yetkilerini devretmişlerdir; egemen sözleşmenin tarafı olmadığı için onu çiğnemiş sayılamaz ve yetki geri alınamaz. Egemene başkaldırmak doğa durumuna, yani savaşa dönmek demektir. Locke ise yönetimin hakları korumak için kurulduğunu, bu görevi yerine getirmeyen ve hakları çiğneyen yönetime karşı halkın direnme hakkı bulunduğunu savunur.
Sık yapılan hatalar
- Hobbes'un mutlak yönetimi Tanrı'dan gelen bir hakka dayandırdığını sanmak; dayanak sözleşmedir.
- Hobbes'ta egemeni sözleşmenin tarafı saymak; sözleşme yurttaşlar arasındadır.
- Hobbes'un doğa durumunu Rousseau'nunkiyle karıştırmak: Hobbes'ta savaş, Rousseau'da barış ve özgürlük vardır.
- Doğa durumu: herkesin herkesle savaşı.
- Sözleşme: Güvenlik için bütün yetkiler egemene devredilir.
- Egemenlik mutlak, bölünmez ve geri alınmazdır; yönetime karşı direnme hakkı tanınmaz.
- Eseri: Leviathan.