Konu anlatımı
Yerel saat hesapları TYT coğrafyasının en sık sorulan işlem sorularındandır. Bu alt başlıkta yerel saat farkını adım adım hesaplamayı ve yerel saat farkından bir yerin boylamını bulmayı göreceksin.
Yerel saat nedir?
Bir yerde Güneş'in gün içinde en tepe noktaya ulaştığı an öğle kabul edilir ve saat 12.00 olarak alınır; buna göre belirlenen saate yerel saat denir. Aynı meridyen üzerindeki bütün yerlerin yerel saati aynıdır. Dünya batıdan doğuya döndüğü için öğle önce doğudaki meridyenlere gelir; bu yüzden doğudaki yerin yerel saati ileri, batıdaki yerin yerel saati geridir.
Hesaplama adımları
Dünya 24 saatte 360° döndüğünden 1 saatte 15°, 4 dakikada 1° döner. Hesap üç adımda yapılır:
- Boylam farkını bul: iki yer aynı yarım küredeyse (ikisi de doğu ya da ikisi de batı) boylamları çıkar, farklı yarım kürelerdeyse topla.
- Boylam farkını 4 ile çarparak dakika cinsinden yerel saat farkını bul; 60 dakika 1 saattir.
- Sorulan yer doğudaysa farkı ekle, batıdaysa çıkar.
Yerel saatten boylam bulma
Bu kez işlem tersinden yapılır. İki yer arasındaki yerel saat farkı dakikaya çevrilir ve 4'e bölünerek boylam farkı bulunur. Saati ileri olan yer doğuda, geri olan yer batıdadır. Bulunan boylam farkı, bilinen meridyenden doğuya ya da batıya doğru sayılır; başlangıç meridyeni aşılırsa doğu boylamı batı boylamına, batı boylamı doğu boylamına dönüşür.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. K kenti 20° batı, L kenti 25° doğu meridyeni üzerindedir. L'de yerel saat 13.30 iken K'de yerel saat kaçtır?
Çözüm. Kentler farklı yarım kürelerde olduğu için boylamlar toplanır: 20 + 25 = 45°. Yerel saat farkı 45 × 4 = 180 dakika, yani 3 saattir. K, L'nin batısında olduğundan saati geridir: 13.30 − 3 saat = 10.30. Boylamları toplamak yerine çıkaran biri 5° fark ve 20 dakika bulur; bu, başlangıç meridyeninin iki yanındaki yerlerde yapılan tipik bir hatadır.
Örnek 2. 35° doğu meridyeni üzerindeki M kentinde yerel saat 15.10 iken N kentinde yerel saat 12.30'dur. N kenti hangi meridyen üzerindedir?
Çözüm. İki kent arasındaki yerel saat farkı 15.10 − 12.30 = 2 saat 40 dakika, yani 160 dakikadır. Boylam farkı 160 ÷ 4 = 40°'dir. N'nin saati geri olduğundan N, M'nin 40° batısındadır. M 35° doğuda olduğu için 35° batıya gidildiğinde başlangıç meridyenine ulaşılır, kalan 5° de başlangıç meridyeninin batısına düşer. N kenti 5° batı meridyeni üzerindedir.
Örnek 3. K kenti 28° doğu, L kenti 40° doğu meridyeni üzerindedir. L'de Güneş en tepe noktadayken K'de yerel saat kaçtır?
Çözüm. Güneş'in en tepe noktada olduğu an L'de yerel saat 12.00'dir. Boylam farkı 40 − 28 = 12°, yerel saat farkı 12 × 4 = 48 dakikadır. K batıda olduğu için saati geridir: 12.00 − 48 dakika = 11.12. Yani K'de öğle, L'den 48 dakika sonra yaşanacaktır.
Sık yapılan hatalar
- Batıdaki yerin yerel saatini ileri almak.
- Başlangıç meridyeninin iki yanındaki boylamları toplamak yerine çıkarmak.
- Dakikayı saate çevirirken 100'e bölmek; 1 saat 60 dakikadır.
- 1° = 4 dakika, 15° = 1 saat.
- Aynı yarım küre: çıkar; farklı yarım küre: topla.
- Saat farkı ÷ 4 = boylam farkı; saati ileri olan doğudadır.