Konu anlatımı
Yavuz Sultan Selim'in kısa saltanatında Osmanlı topraklarının yüzölçümü büyük ölçüde arttı ve devlet İslam dünyasının önderi konumuna yükseldi. Bu alt başlıkta II. Bayezid dönemini ve Yavuz'un doğu ve güney seferlerini göreceksin.
II. Bayezid dönemi
II. Bayezid tahta çıktığında kardeşi Cem Sultan taht mücadelesine girişti. Yenilen Cem önce Rodos şövalyelerine sığındı, ardından Avrupalıların eline geçti. Avrupalılar Cem'i Osmanlı'ya karşı bir koz olarak kullandı; Osmanlı bu yüzden Batı'da etkin bir politika izleyemedi. II. Bayezid döneminde 1492'de İspanya'dan çıkarılan Yahudiler Osmanlı gemileriyle getirilerek Osmanlı topraklarına yerleştirildi. Doğuda ise Safevi Devleti'nin Anadolu'daki Türkmenler arasında propaganda yapması önemli bir sorun hâline geldi.
Doğu seferleri
Yavuz Sultan Selim, Anadolu'daki Safevi etkisini kırmak için 1514'te Çaldıran'da Şah İsmail'i yendi; Doğu Anadolu'da Osmanlı egemenliği güçlendi ve Safevi tehlikesi bir süre önlendi. 1515'te Turnadağ Savaşı'nda Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verildi; böylece Anadolu Türk siyasi birliği büyük ölçüde tamamlandı. Bu zaferler Osmanlı'nın güneydeki Memlüklerle doğrudan karşı karşıya gelmesine yol açtı.
Mısır Seferi ve sonuçları
Yavuz 1516'da Mercidabık'ta, 1517'de Ridaniye'de Memlükleri yendi. Suriye, Filistin ve Mısır Osmanlı egemenliğine girdi; Mekke şerifi padişaha bağlılığını bildirince Hicaz da Osmanlı himayesine geçti ve padişah bundan sonra kutsal şehirlerin hizmetkârı anlamındaki Hâdimü'l-Haremeyn unvanını taşıdı. Kahire'de bulunan Abbasi soylu halife İstanbul'a götürüldü ve halifeliğin Osmanlı padişahlarına geçtiği kabul edildi. Mısır'ın zengin gelirleri hazineyi güçlendirdi; Baharat Yolu'nun Kızıldeniz ve Akdeniz'deki uçları Osmanlı denetimine girdi. Osmanlı nüfusunda Müslümanların oranı arttı ve Kızıldeniz ile Hint Okyanusu'nda Portekizlilerle mücadele başladı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Cem Sultan olayının Osmanlı dış politikasına etkisini açıklayın.
Çözüm. Cem Sultan'ın Avrupalıların elinde bulunması, Avrupa devletlerine Osmanlı'ya karşı güçlü bir koz verdi; Osmanlı Batı'ya sefer düzenlerse Cem'in bir Haçlı ordusunun başında tahta aday olarak çıkarılmasından çekiniliyordu. Bu yüzden II. Bayezid Batı'da büyük seferlerden kaçındı ve dikkatli bir politika izledi. Olay, hanedan içindeki taht mücadelelerinin dış politikayı da doğrudan etkileyebildiğini gösterir.
Örnek 2. Çaldıran ve Turnadağ zaferlerinin Mısır Seferi'ne giden süreçle ilişkisini açıklayın.
Çözüm. Çaldıran'da Safevilerin yenilmesi Osmanlı'nın doğu sınırını güvenceye aldı ve Safevi propagandasının Anadolu'daki etkisini azalttı. Turnadağ'da Dulkadiroğullarına son verilmesiyle Osmanlı ile Memlükler arasındaki tampon beylik ortadan kalktı. Böylece iki devlet doğrudan komşu oldu ve Güneydoğu Anadolu ile Suriye üzerindeki rekabet savaşa dönüştü. Doğu seferleri bu yüzden Mısır Seferi'nin zeminini hazırladı.
Sık yapılan hatalar
- Çaldıran'da Memlüklerin yenildiğini sanmak; Çaldıran'da Safeviler yenildi.
- Turnadağ'ı Mısır Seferi'nin bir savaşı sanmak; Turnadağ'da Dulkadiroğulları yenildi.
- Halifeliğin Fatih döneminde Osmanlı'ya geçtiğini düşünmek; halifeliğin Yavuz'un Mısır Seferi'nden sonra geçtiği kabul edilir.
- II. Bayezid: Cem Sultan olayı ve Batı'da durgunluk; 1492'de Yahudilerin yerleştirilmesi.
- 1514 Çaldıran (Safevi), 1515 Turnadağ (Dulkadiroğulları): Anadolu Türk birliği.
- 1516 Mercidabık, 1517 Ridaniye: Suriye, Mısır, Hicaz; halifelik ve Hâdimü'l-Haremeyn.