Konu anlatımı
Fatih, aldığı şehri bir imparatorluk başkentine dönüştürdü ve fetihlerini her yöne sürdürdü. Bu alt başlıkta fetihten sonra İstanbul'da uygulanan politikaları ve Fatih döneminin öteki fetihlerini göreceksin.
Şehrin imarı ve iskânı
Kuşatma sırasında nüfusu azalan İstanbul'u canlandırmak için Fatih, Anadolu'dan ve Rumeli'den Müslüman ve gayrimüslim aileleri şehre yerleştirdi; kuşatma sırasında şehirden kaçanları geri çağırdı. Fatih Külliyesi ve çevresindeki Sahn-ı Seman medreseleri, bedesten, hanlar ve Topkapı Sarayı yaptırıldı; Ayasofya camiye çevrildi. Vakıflar aracılığıyla şehirde cami, medrese, imaret ve çeşmeler yapıldı; yeni mahalleler bu yapıların çevresinde gelişti.
Hoşgörüye dayalı yönetim
Fatih, Rum Ortodoks Patrikliği'ni kaldırmadı ve yeni bir patriğin göreve başlamasını sağladı; Ermeni ve Yahudi toplulukları da kendi dinî liderleri aracılığıyla örgütlendi. Gayrimüslimler okullarını, ibadet yerlerini ve aile işlerine bakan mahkemelerini koruyabildi. Bu uygulamalar millet sisteminin İstanbul'da da sürdüğünü ve farklı toplulukların bir arada yaşamasına önem verildiğini gösterir. Cenevizli ve Venedikli tüccarlara ticari ayrıcalıklar tanınması da şehrin ticaretini canlandırdı.
Fatih'in öteki fetihleri
Fatih döneminde Sırbistan, Mora ve Bosna Osmanlı topraklarına katıldı. 1461'de Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verildi. Doğu Anadolu'da Osmanlı'ya karşı Venedik ile iş birliği yapan Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan 1473'te Otlukbeli'nde yenildi. Karamanoğulları büyük ölçüde etkisiz hâle getirildi. 1475'te Kırım Hanlığı Osmanlı'ya bağlandı ve Karadeniz bir Türk gölü olmaya başladı. 1480'de İtalya'daki Otranto alındı; ancak Fatih'in ölümüyle bu sefer yarım kaldı ve şehir kısa süre sonra elden çıktı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Fatih'in İstanbul'a farklı din ve milletlerden halk yerleştirmesi ve patrikliği koruması hangi amaçlara yönelikti?
Çözüm. Kuşatma sırasında boşalan şehrin yeniden canlanması için kalabalık ve çalışkan bir nüfusa ihtiyaç vardı; farklı toplulukların şehre yerleştirilmesi ticareti ve zanaatı hızla canlandırdı. Patrikliğin korunması Ortodoks halkın Osmanlı yönetimini benimsemesini sağladı ve Avrupa'daki Katolik dünyasıyla yakınlaşmasını zorlaştırdı. Bu uygulamalar, İstanbul'u farklı toplulukların bir arada yaşadığı bir imparatorluk başkentine dönüştürme amacını yansıtır.
Örnek 2. 1461'de Trabzon'un alınması ve 1475'te Kırım'ın Osmanlı'ya bağlanmasının Karadeniz bakımından ortak sonucu nedir?
Çözüm. Trabzon'un alınmasıyla Karadeniz'in güney kıyısındaki son Bizans devleti ortadan kalktı. Kırım'ın Osmanlı'ya bağlanmasıyla da kuzey kıyısındaki önemli ticaret merkezleri Osmanlı denetimine girdi. İki gelişme birlikte Karadeniz'in kıyılarının büyük bölümünü Osmanlı egemenliğine soktu; Karadeniz bir Türk gölü olmaya başladı ve bu denizdeki ticaret Osmanlı'nın eline geçti.
Sık yapılan hatalar
- Fatih'in fetihten sonra gayrimüslimleri İstanbul'dan çıkardığını sanmak; Fatih farklı toplulukları şehre yerleştirdi ve patrikliği korudu.
- Otlukbeli Savaşı'nı Safevilere karşı yapılmış sanmak; Otlukbeli'nde Akkoyunlular yenildi.
- Kırım'ın Osmanlı'ya bağlanmasını Yavuz dönemine bağlamak; Kırım 1475'te Fatih döneminde bağlandı.
- İstanbul'a iskân, patrikliğin korunması, Fatih Külliyesi ve Sahn-ı Seman, Topkapı Sarayı.
- 1461 Trabzon, 1473 Otlukbeli (Akkoyunlu), 1475 Kırım, 1480 Otranto.
- Karadeniz bir Türk gölü olmaya başladı.