Konu anlatımı
Su, toprak, ormanlar ve canlılar gibi doğal kaynaklar sınırsız değildir. Bu alt başlıkta doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımının önemini, Türkiye'de yapılan başarılı çalışmaları ve çevre kirliliğini önlemek için yerel ve küresel ölçekte neler yapıldığını göreceksin.
Doğal kaynaklar
Doğal kaynaklar; insanın ve diğer canlıların yaşamını sürdürmek için doğadan elde ettiği su, toprak, hava, ormanlar, mineraller, enerji kaynakları ve canlılardır. Güneş ve rüzgâr gibi bazı kaynaklar tükenmez. Ormanlar, balıklar ve tatlı su kaynakları doğru kullanılırsa kendini yenileyebilir; ama yenilenme hızından daha hızlı tüketilirse azalır. Kömür, petrol ve doğal gazın oluşması milyonlarca yıl sürdüğü için bu kaynaklar kullanıldıkça tükenir.
Sürdürülebilirlik
Sürdürülebilirlik, bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama olanağını tehlikeye atmadan karşılamaktır. Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı; kaynakların yenilenme hızını aşmadan kullanılmasını, israf edilmemesini, atıkların azaltılmasını ve yeniden kullanılmasını gerektirir. Gelecek nesillere yaşanabilir ve sağlıklı bir dünya bırakmak için su, enerji ve besin israfından kaçınılmalıdır.
Türkiye'den başarılı uygulamalar
Türkiye'de erozyonla mücadele ve ağaçlandırma çalışmalarıyla çok sayıda fidan dikilmiş, çıplak yamaçlar yeniden ağaçlandırılmıştır. Sıfır Atık uygulamasıyla atıkların kaynağında ayrı toplanması ve geri kazanılması yaygınlaştırılmıştır. Milli parklar, tabiat parkları ve özel çevre koruma bölgeleri doğal hayat alanlarını korur. Deniz kaplumbağalarının yumurtladığı kumsallar koruma altına alınmış, Birecik'te nesli tükenme tehlikesindeki kelaynaklar için koruma ve üretme çalışmaları yapılmaktadır.
Kirliliği önleme çalışmaları
Yerel ölçekte belediyeler atık su arıtma tesisleri kurar, katı atıkları düzenli depolama alanlarında toplar ve geri dönüşüm noktaları oluşturur; fabrikalara baca filtresi ve arıtma zorunluluğu getirilir. Küresel ölçekte ülkeler, ısıyı tutan gazların salımını sınırlandıran Paris Anlaşması gibi uluslararası anlaşmalar ve denizlerin kirlenmesini önlemeye yönelik ortak çalışmalar yapar. Çevre kirliliğinin önlenmesinde biyoloji; kimya, mühendislik, coğrafya ve tıp gibi alanlarla birlikte çalışır: atık suların arıtılmasında bazı bakterilerden yararlanılır, kirliliğin canlılara etkileri biyologlar tarafından izlenir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir balıkçılık bölgesinde her yıl yakalanan balık miktarı, balıkların üreyip yerine gelebildiği miktardan fazladır. Bu durum sürdürülebilir midir? Neler önerirsin?
Çözüm. Sürdürülebilir değildir. Balıklar kendini yenileyebilen bir kaynaktır, ama yenilenme hızından daha hızlı avlanırsa popülasyon her yıl küçülür ve sonunda tükenebilir; bu da balıkçılığın sonu demektir. Üreme döneminde av yasağı uygulanması, küçük balıkların yakalanmaması için ağ gözlerinin büyütülmesi, av miktarının sınırlandırılması ve bazı alanların koruma bölgesi ilan edilmesi kaynağın sürdürülebilir kullanılmasını sağlar.
Örnek 2. Evsel atıkların kaynağında ayrı toplanması doğal kaynakların korunmasına nasıl katkı sağlar?
Çözüm. Kâğıt, cam, plastik ve metal atıklar ayrı toplanınca geri dönüştürülerek yeniden hammadde olarak kullanılabilir. Böylece yeni kâğıt için daha az ağaç kesilir, yeni metal ve cam için daha az maden çıkarılır ve üretimde daha az enerji ve su harcanır. Çöp depolama alanlarına giden atık miktarı azaldığı için toprak ve su kirliliği de azalır. Organik atıklar kompost yapılarak toprağa geri kazandırılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Kendini yenileyebilen kaynakların sınırsız kullanılabileceğini düşünmek; yenilenme hızından hızlı tüketilirse tükenir.
- Çevre sorunlarını yalnızca devletlerin çözebileceği sorunlar sanmak; bireylerin ve yerel yönetimlerin de payı büyüktür.
- Geri dönüşümün tek başına yeterli olduğunu düşünmek; önce tüketimi azaltmak ve israfı önlemek gerekir.
- Sürdürülebilirlik: bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakları tehlikeye atmadan karşılamak.
- Türkiye'den örnekler: ağaçlandırma ve erozyonla mücadele, Sıfır Atık, milli parklar, deniz kaplumbağaları ve kelaynakların korunması.
- Önleme: arıtma tesisleri, filtreler, geri dönüşüm ve uluslararası anlaşmalar.