Konu anlatımı
Bir hücre yaşamının büyük kısmını bölünürken değil, bölünmeye hazırlanırken geçirir. Bu alt başlıkta iki bölünme arasındaki dönem olan interfazı temel düzeyde göreceksin.
İnterfazda neler olur?
İnterfaz, bir hücrenin iki bölünme arasında geçirdiği dönemdir ve hücre yaşamının en uzun evresidir. Bu dönemde metabolizma çok etkindir: hücre büyür, protein yapımı artar, mitokondri ve ribozom gibi organellerin sayısı artar ve bölünme için gereken ATP ve maddeler hazırlanır. Hayvan hücrelerinde sentrozom da bu dönemde eşlenir. İnterfaz bir dinlenme evresi değil, yoğun bir hazırlık evresidir.
DNA'nın eşlenmesi
İnterfazın en önemli olayı DNA'nın kendini eşlemesidir. Eşlenme sonunda hücredeki DNA miktarı iki katına çıkar. Eşlenen her kromozom, sentromer denen bölgeden birbirine bağlı ve birbirinin aynısı olan iki kardeş kromatitten oluşur. Böylece bölünmeden sonra oluşacak iki yeni hücreye aynı kalıtım bilgisi verilebilir. DNA eşlenmesinde görev alan enzimler 12. sınıf konusudur.
Kromatin görünümü
İnterfazda kalıtım materyali ince ve uzun kromatin iplikleri hâlinde çekirdeğe yayılmıştır; bu yüzden kromozomlar ışık mikroskobunda ayrı ayrı seçilemez. Çekirdek zarı ve çekirdekçik belirgindir. DNA'nın eşlenmesi kromozom sayısını değiştirmez: insanda eşlenmeden önce de sonra da 46 kromozom vardır; yalnızca her kromozom iki kromatitli hâle gelir. Olgun sinir hücreleri gibi bölünmeyen hücreler yaşamları boyunca bölünmeye geçmeden görevlerini sürdürür.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir insan vücut hücresinde DNA eşlenmeden önce ve eşlendikten sonra kromozom sayısı, kromatit sayısı ve DNA miktarı nasıl değişir? Eşlenmeden önceki DNA miktarını 2 birim kabul ediniz.
Çözüm. Eşlenmeden önce hücrede 46 kromozom vardır ve her kromozom tek kromatitlidir; 46 kromatit ve 2 birim DNA bulunur. DNA eşlenince her kromozom iki kardeş kromatitli hâle gelir. Kromozom sayısı yine 46'dır, çünkü sentromerden bağlı kardeş kromatitler bir kromozom sayılır. Kromatit sayısı 92'ye, DNA miktarı 4 birime çıkar.
Örnek 2. İnterfazın bir dinlenme evresi olduğu söyleniyor. Bu ifade neden yanlıştır?
Çözüm. İnterfazda hücre bölünmüyor görünür, ama metabolizması çok etkindir. Hücre büyür, protein yapar, organel sayısını artırır, ATP üretir ve en önemlisi DNA'sını eşler. Bu olaylar olmadan hücre sağlıklı biçimde bölünemez; çünkü yeni hücrelere verilecek kalıtım materyali, organeller ve enerji interfazda hazırlanır. Bu yüzden interfaz bir dinlenme değil, hazırlık evresidir.
Sık yapılan hatalar
- İnterfazı dinlenme evresi sanmak.
- DNA eşlenince kromozom sayısının iki katına çıktığını düşünmek; kromozom sayısı değişmez, kromatit sayısı ve DNA miktarı iki katına çıkar.
- Kromatin ile kromozomu farklı maddeler sanmak.
- İnterfaz: büyüme, organel artışı, ATP ve madde hazırlığı, DNA eşlenmesi.
- DNA eşlenince DNA miktarı ve kromatit sayısı iki katına çıkar; kromozom sayısı değişmez.
- Kardeş kromatitler sentromerden bağlıdır ve bir kromozom sayılır.