Konu anlatımı
Hicret, İslam tarihinin dönüm noktasıdır; Müslümanlar baskı altındaki bir topluluktan, kendi düzenini kuran bir topluma dönüşmüştür. Hicretten sonra kurulan Muhacir-Ensar kardeşliği ise TYT'de en çok sorulan siyer konularındandır. Bu alt başlıkta hicreti, önemini ve kardeşlik uygulamasını göreceksin.
Hicrete giden yol
Hz. Muhammed hac mevsimlerinde Mekke'ye gelen kabilelere İslam'ı anlatıyordu. O zamanki adı Yesrib olan Medine'den gelen bir grup, Akabe denilen yerde onunla görüşüp Müslüman oldu. Sonraki yıl yapılan Birinci Akabe Biatı'nın ardından Hz. Muhammed, Medinelilere İslam'ı öğretmesi için genç sahabi Mus'ab b. Umeyr'i gönderdi. İkinci Akabe Biatı'nda Medineliler Hz. Muhammed'i şehirlerine davet etti ve onu koruyacaklarına söz verdi. Bunun ardından Müslümanlar küçük gruplar hâlinde Medine'ye göç etmeye başladı.
Hicret
622 yılında Hz. Muhammed, Hz. Ebubekir ile birlikte Mekke'den ayrıldı. Kendisine bırakılan emanetlerin sahiplerine geri verilmesi görevini Hz. Ali'ye verdi; Hz. Ali bu yüzden Mekke'de kaldı. Takipçilerden korunmak için Sevr Mağarası'nda bir süre gizlendiler, sonra Medine'ye ulaştılar. Yolda, Medine yakınındaki Kuba'da bir mescit yapıldı. Hicretle Müslümanlar güvenli bir yurda kavuştu, inançlarını özgürce yaşama ve bir toplum düzeni kurma imkânı buldu. Hicret, sonradan Hz. Ömer'in halifeliğinde hicri takvimin başlangıç yılı sayıldı.
Muhacir-Ensar kardeşliği
Mekke'den Medine'ye göç eden Müslümanlara Muhacir, onlara kucak açan Medineli Müslümanlara Ensar denir. Muhacirlerin çoğu evini, malını ve işini Mekke'de bırakmıştı. Hz. Muhammed, her Muhaciri Ensardan biriyle kardeş ilan etti. Ensar evini, bahçesini ve kazancını kardeşiyle paylaştı. Muhacirler de yük olmak istemedi; örneğin Abdurrahman b. Avf, malının yarısını öneren kardeşine teşekkür edip ondan yalnızca çarşının yolunu göstermesini istedi ve ticaretle geçimini sağladı. Bu uygulama göç edenlerin yeni şehre uyumunu kolaylaştırdı ve toplumu kaynaştırdı.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Hicretten sonra Medine'de barınma, geçim ve uyum sorunu yaşayan Muhacirler için Hz. Muhammed'in bulduğu çözümün özelliği nedir? Bu çözüm günümüzde hangi toplumsal soruna ışık tutabilir?
Çözüm. Hz. Muhammed sorunu yalnız yardım toplayarak değil, kardeşlik bağı kurarak çözmüştür: Her Muhacir bir Ensar ile eşleştirilmiş, böylece sorumluluk paylaşılmış ve yardım kişisel bir ilişkiye dönüşmüştür. Çözüm gönüllülüğe ve dayanışmaya dayanır; yardım edeni üstün, yardım alanı ezik duruma düşürmez. Bu uygulama, göç etmek zorunda kalan insanların yeni yerlerine uyumunun, onlarla doğrudan bağ kurularak kolaylaştırılabileceğini gösterir.
Örnek 2. Abdurrahman b. Avf'ın, kendisine malının yarısını teklif eden Ensar kardeşine teşekkür edip yalnızca çarşının yolunu sorması hangi değerleri yansıtır?
Çözüm. Bu davranış, emeğiyle geçinme ve başkasına yük olmama anlayışını yansıtır. Abdurrahman b. Avf kardeşinin cömertliğini küçümsememiş, ona teşekkür etmiş; ama hazır olanı almak yerine çalışıp kazanmayı seçmiştir. Olay kardeşlik uygulamasının iki yönünü birlikte gösterir: Ensar'ın paylaşmaya hazır cömertliği ve Muhacir'in onurlu çalışkanlığı. Dayanışma, yardım alan kişinin de sorumluluk üstlenmesiyle güçlenir.
Sık yapılan hatalar
- Muhacir ile Ensar'ı karıştırmak; Muhacir göç eden Mekkeli, Ensar yardım eden Medineli Müslümandır.
- Kardeşliği yalnız barınma yardımı sanmak; ev, bahçe ve kazanç da paylaşılmış, toplumsal kaynaşma sağlanmıştır.
- Hicri takvimin hicret yılında kullanılmaya başlandığını düşünmek; bu takvim Hz. Ömer'in halifeliğinde benimsenmiştir.
- 622: Mekke'den Medine'ye hicret; Hz. Ebubekir yol arkadaşı, Hz. Ali emanetler için Mekke'de kaldı.
- Muhacir: göç eden; Ensar: yardım eden.
- Kardeşlik: gönüllü paylaşma, uyum ve toplumsal dayanışma.